تحلیلی از مبانی قرآن‌ شناختی نظریه روح معنا و استلزامات آن در فهم زبان قرآن با تاکید بر آرای آیت‌الله جوادی آملی

یکی از دیدگاه‌های مهم در معناشناسی الفاظ متشابه قرآن، نظریه روح معناست. این نظریه نخستین بار توسط غزالی مطرح شد و اندیشمندانی چون ملاصدرا، فیض کاشانی، امام خمینی و علامه طباطبایی از مدافعان آن بوده‌اند. این نظریه در آثار جوادی آملی بر اساس زنجیره‌ای از مبانی به‌ویژه مبانی قرآن‌شناختی و تفسیری مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته است و در واژه‌های متشابه و غیرمتشابه کاربست‌های متعددی یافته است. هدف این مقاله، استنتاج مبانی قرآنی در جایگاه مقدمه‌ای بر نظریه روح معنا و تحلیل برخی نتایج آن در فهم واژه‌های قرآنی بر مبنای آثار ایشان است. برخی مبانی اصلی به‌دست‌آمده عبارت‌اند از: نزول تجلی‌گونه قرآن، ذومراتب‌بودن قرآن، کلیت و دوام آن و ... . بررسی مهم‌ترین استلزامات این نظریه در مواردی نظیر فهم ذومراتبی قرآن، فهم تفسیری و فهم جری و تطبیقی و نفی مجازگرایی در تبیین صفات خبری از دیگر دستاوردهای این نوشتار است. از نتایج این مقاله که به روش توصیفی - تحلیلی نگاشته شده است، بیان نقش موثری است که پذیرش این قاعده در فهم عمیق‌تر و حقیقت‌گرایانۀ قرآن در مقابل نظریه‌های رقیب به جای می‌گذارد.

exploring the quranic foundations of the spirit of meaning theory and its implications for understanding quranic language: ayatollah javadi amoli’s perspective

a prominent view on the semantics of ambiguous words in the quran is the spirit of meaning theory. initially proposed by al-ghazālī, this theory was further defended by intellectuals such as mullā ṣadrā, al-fayḍ al-kāshānī, imam khomeini, and ʿallāma ṭabāṭabāʾī. javadi amoli’s works pay particular attention to this theory, applying a set of quranic and exegetical principles to both ambiguous and unambiguous words. this article seeks to uncover the quranic foundations of the spirit of meaning theory and analyze its implications for understanding quranic words based on javadi amoli’s principles. key principles explored include the manifestation of quranic revelation, its gradation, universality, and perpetuity. the article examines the theory’s implications in areas such as graded understanding, exegetical interpretation, applied understanding, and the rejection of figurative or metaphorical explanations of god’s transmitted attributes. using a descriptive-analytic approach, the article concludes that this theory plays a crucial role in achieving a deeper and more accurate understanding of the quran compared to rival theories.