واژگان چند خوانشی در روایات و راهکارهای گزینش قرائت صحیح آنها (راهکارهای برون ‌رفت در گشتارهای خوانشی احادیث)

در انتقال از صورت «گفتاری شنیداری» روایات به گونه «نوشتاری خوانشی» آن، خطر فراموشی و انواع تحریفِ ناشی از نقل شفاهی، رو به افول نهاد؛ امری که گرچه در ابتدا مخالفتی جزئی به دنبال داشت؛، اما با جلوه‌گر شدن محاسن متعددش، با اقبال عمومی روبرو شد و در پی همین سنت فراگیر، مکتوبه­های حدیثی سربرآورد. آنچه این تبدّل را قدری مساله برانگیز و در اعتماد بدان خلل‌ ایجاد کرده، خلا صورت ملفوظ روایات است. ویژگی خط عربی در دوره کلاسیک، قادر به نمودِ تمام جنبه‌های گفتاری نبود. از این­رو، در برخی موارد، خوانش‌های متعددی از مکتوبه‌های حدیثی پدید آمد؛ چیزی که در زبان‌شناسی، بدان «گشتارهای خوانشی» گفته می‌شود که در برخی موارد از مراد واقعی معصوم (ع) متفاوت است. گذشت زمان و فاصله گرفتن از فضای صدور حدیث، بر خوانش‌های متعدد دامن زد؛ این امر، حدیث‌پژوهان را بر آن داشت تا راهکارهایی برای برون‌رفت از این مشکل بجویند. در این نوشتار که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، کوشش شده است با استفاده توامان از روش‌های سنتی و جدید، الگویی جهت خوانش بهتر روایات ارائه شود؛ در گذر از راهکارهای کلاسیک همچون توجه به «قواعد ادبیات عرب»، «قرائت مشهور» و «مولفه‌های بافت جمله»، به ملاک‌های مهمی همچون «یافتن قرائت بر پایه روابط مکملی، اشتدادی و تضاد» و «تحلیل بر پایه ارجاع بینامتنی» اشاره رفته است.