بررسی آینده هندسی و شوری خلیج گرگان متاثر از سناریوهای خوش‌بینانه، بینابینی و بدبینانه کاهش تراز دریای کاسپی

بر پایه پژوهش های انجام شده ادامه کاهش تراز آب در دریای کاسپی متاثر از گرمایش کره زمین در یک سده پیشرو دور از انتظار نخواهد بود. خلیج گرگان با نگاه به جای گیری در بخش کم ژرفای فلات قاره با خشکی زدگی ناشی از کاهش تراز آب دریای کاسپی و افزایش شوری روبه رو می باشد.در این پژوهش تلاش گردیده است، با بکارگیری مدل‌سازی ریاضی و هندسی نسبت به برآورد شوری و دگرگونی‌های هندسی خلیج گرگان متاثر از سناریوهای خوش‌بینانه، بینابینی و بدبینانه کاهش تراز آب در خلیج گرگان اقدام گردد. در مدل‌سازی ها اِنگاره بر آن است که پیوند مداوم خلیج با دریا تنها از راهِ کانال آشوراده برقرار باشد. ویژگی‌های برآورد شده دربرگیرنده مساحت، محیط، بیشینه ژرفا، ژرفای میانگین، میزان خشکی‌زایی، میزان شوری، میزان نمک دریافتی در سواحل و زمان خشکی‌زدگی کامل خلیج گرگان می‌باشد. فرنود پژوهش بیان می‌دارد که خلیج متاثر از سناریو خوش‌بینانه و با کاهش سالانه 6.7 سانتی‌متری تراز آب حداکثر تا سال 1442 خورشیدی با میانگین شوری 166.4 گرم‌برلیتر و در سناریو میانه با کاهش سالانه 17.5 سانتی‌متری تراز آب حداکثر تا سال 1416 خورشیدی با میانگین شوری 49.3 گرم‌برلیتر و در سناریو بدبینانه با کاهش سالانه 25 سانتی‌متری تراز آب حداکثر تا سال 1412 خورشیدی با میانگین شوری 28 گرم‌برلیتر به زندگانی خود پایان خواهد داد. میزان شوری خلیج در سناریو خوش‌بینانه به شدت افزایش خواهد یافت. هرچند در سناریو بدبینانه خلیج زودتر دچار خشکی‌زدگی شده با این وجود میزان نمک دریافتی سواحل (کمتر از 2.6 میلیون تن) در این سناریو کمتر از دیگر سناریوها می‌باشد. بیشترین میزان نمک برجا مانده بر روی سواحل در سناریو‌ خوشبینانه بیش از 4 میلیون تن برآورد گردید. پیشنهاد می‌گردد نسبت به ایجاد کانال‌های تعویض آب و یا شیوه‌های پمپاژ برای خلیج با هدف کاهش شوری و پژوهش برای اجرای برنامه سازگاری همگام با افت و خیز دریای کاسپی اقدام شتاب‌ناک انجام گردد.

investigating the future geometry and salinity of the gorgan bay affected by optimistic, interstitial and pessimistic scenarios of the caspian sea water level reduction

based on the conducted studies, the continuous water level decreasing in the caspian sea is not far from expected due to global warming in the next century. due to the gorgan bay (gb) situation in the shallow part of the continental shelf, it faces drought caused by the water level decreasing of the caspian sea and the increase in salinity. in this investigation, it has been tried to estimate the salinity and geometric transformations of the gb affected by the optimistic, interstitial and pessimistic scenarios of water level decreasing in the caspian sea applying mathematical and geometrical modeling. in the modeling, it is considered that the continuous connection between the bay and the sea is maintained only through the ashurade channel. the estimated features including of area, volume, perimeter, max depth, mean depth, drought rate, salinity of the bay, the amount of salt received on the beaches, and the time required to the bay drying in all scenarios. resulting of this study represented that the gb under influence of the optimistic scenario by water level decreasing of 6.7 cm/year until 2063 and with mean salinity of 166.4 gr/lit, and the interstitial scenario by water level decreasing of 17.5 cm/year until 2037 with mean salinity of 49.3 gr/lit, and the pessimistic scenario by water level decreasing of 25 cm/year until 2033 with mean salinity of 28 gr/lit will end its life. in the optimistic scenario, the salinity level in the gb will increase drastically. although, in the pessimistic scenario, the gb has experienced drought earlier, nevertheless, the salt content received by the beaches (less than 2.6 million tons) in this scenario is less than other. in the optimistic scenario, the maximum amount of salt remained on the beaches was estimated to be more than 4 million tons. it is suggested that an urgent action to creating water exchange channels or pumping methods in the gb with the aim of reducing salinity and investigating on compatibility program in sync with fluctuations of the caspian sea in the gb be done.