مفهوم علم در حقوق کیفری ایران و دیوان کیفری بین‌المللی

علم مرتکب به‌عنوان یکی از پرچالش‌ترین اجزاء سازنده در باب تحقق جرائم، در حقوق کیفری ایران و حقوق بین‌الملل کیفری است. در سیستم حقوق بین‌الملل کیفری تا قبل از تدوین اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی و در حقوق کیفری ایران تا قبل از قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، موضوع علم مرتکب، هیچ‌گاه به‌صورت مستقل مورد بحث قرار نگرفته بود. در کنفرانس رم و در قانون مجازات اسلامی در ذیل رکن روانی، به علم مرتکب برای تحقق جرائم و توجه مسئولیت کیفری نسبت به مرتکبین اشاره شده است، اما علی‌رغم پیش‌بینی این مقررات، به علت استفاده از عبارات مبهم در تعریف علم، همچنان این امر از حیث مفهوم‌شناسی با چالش مواجه است. ازاین‌رو، در این پژوهش به‌صورت توصیفی – تحلیلی این موضوع بررسی شده و نتایج این پژوهش شامل، مشخص نمودن مفهوم علم در حقوق کیفری ایران و دیوان کیفری بین‌المللی، همچنین این پژوهش نشان می‌دهد، علم منطقی برای پیش‌بینی نتیجه مجرمانه، شامل پیش‌بینی نتیجه حتمی و قطعی است نه پیش‌بینی احتمالی، از طرفی علم به‌عنوان عنصر شناختی در برخی موارد، می‌تواند جایگزین عنصر اداری و یا پوشش‌دهنده آن باشد.

the concept of knowledge in iran criminal law and international criminal court

the knowledge of the perpetrator is one of the most challenging components of the realization of crimes in iranian criminal law and international criminal law. in the system of international criminal law, before drafting of the statute of international criminal court, and in iranian criminal law, before the islamic penal code 1392, the issue of the perpetrator’s knowledge was never discussed independently. in the rome statute and in the islamic penal code, under the mens rea, it has referred to the knowledge of the perpetrator for the realization of crimes. however, despite these provisions, this issue still faces conceptual challenges due to the use of vague terms in the definition of knowledge. thus, in this study, this issue was examined descriptively and analytically and the results of this research include determining the concept of knowledge in iranian criminal law and international criminal court. this research also shows that logical knowledge for predicting the criminal result includes the prediction of a certain and definite outcome, not a possible prediction; on the other hand, knowledge as a cognitive element in some cases can replace or cover the administrative element.