تحلیل گرادیان‌های محیطی در رویشگاه گز روغنی fiori (forssk.)moringa peregrina منطبق با افزایش ارتفاع در جنوب و جنوب شرق ایران (رویکردی مبتنی بر تحلیل روند و تجانس)

ارتفاع با تاثیر بر بسیاری از مولفه های محیطی به عنوان یک عامل مهم در ایجاد گرادیان های محیطی به شمارمی‌آید. در پژوهش حاضر اثر ارتفاع بر برخی از فرآیندهای محیطی شامل مطلوبیت رویشگاه، روند تغییرات و نوسان های فصلی دمای سطح زمین (lst)، تراکم کربن آلی خاک (ocd) و شاخص پوشش گیاهی (ndvi) در مناطق حضور گونه گز روغنی در جنوب و جنوب شرق ایران در استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان ارزیابی شد. در این راستا تعداد 61 نقطه حضور گونه در سال‌های 2015 تا 2020 در فصل تابستان جمع‌آوری شدند. دمای سطح زمین با استفاده از پروداکت (myd11a1) ماهواره مودیس از سال‌های 2003 تا 2023 به تفکیک فصول مختلف سال تهیه و روند تغییرات آن نیز با آزمون من-کندال بررسی شد. نوسان یا هتروژنیتی lst با استفاده از آزمون تجزیه به مولفه اصلی (pca) محاسبه شد. مقادیر شاخص پوشش گیاهی (ndvi) نیز از سامانه گوگل ارث انجین استخراج شد. سپس ارتفاع 61 نقطه حضور به صورت افزایشی مرتب شدند و گرادیان های مورد بررسی به ازای این نقاط با استفاده از آزمون ناپارامتری من -کندال بررسی شد. با استفاده از نتایج گرادیان‌های معنادار تحلیل روند، تحلیل نقطه شکست پتیت (pettitt test) میان نقاط حضور به منظور گروه بندی آن‌ها انجام شد. همچنین به منظور گروه بندی کلی نقاط با استفاده از تمام متغیرها از خوشه‌بندی به روش k-mean استفاده شد. نتایج نشان داد که مطلوبیت رویشگاه در مناطق حضور با افزایش ارتفاع روندی افزایشی ندارد، این شرایط برای تراکم کربن آلی خاک (ocd) و شاخص پوشش گیاهی (ndvi) نیز وجود دارد؛ اما روند lst در فصول بهار و پاییز با افزایش ارتفاع روند کاهشی را نشان داد. بر این اساس، با افزایش ارتفاع، نوسان در lst در هر چهارفصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان به صورت معناداری افزایش پیدا می‌کند (p<0.0001). همچنین نتایج نشان داد که ارتفاع بالاتر از 400 متر از سطح دریا به عنوان آستانه تغییرات محیطی در گرادیان های محیطی مورد بررسی است. بر اساس تحلیل نقطه شکست، نقاط حضور در دسترس با توجه به نوسانات گرادیان‌های محیطی به دو گروه شمالی و جنوبی تقسیم شد. پراکندگی مکانی گروه ها بر اساس خوشه بندی به روش k-mean نیز تایید شد. درمجموع می توان گفت که عامل ارتفاع به‌دلیل تاثیرگذاری بر پارامترهای اقلیمی (دما و بارندگی) و خصوصیات ادافیکی، حضور و گسترش گونه گز روغنی را در رویشگاه های منطقه موردمطالعه تحت تاثیر قرار داده است. ازاین‌رو می توان این عامل را به عنوان عامل اصلی موثر در شکل گیری خرده اقلیم ها و پراکندگی رویشگاه گونه گز روغنی معرفی کرد.

analysis of the environmental gradients in moringa peregrina (forssk.) fiori habitat in relation to increasing elevation in southern and southeastern iran (a trend and homogeneity based approach)

altitude is considered an important factor in creating environmental gradients by affecting many components of the ecosystem. in the present study, the effect of altitude on some environmental processes—including habitat suitability, the trend of changes, and seasonal fluctuations in land surface temperature (lst), organic carbon density (ocd), and vegetation cover index (ndvi)—was evaluated in areas where moringa peregrina is present in southern and southeastern iran, including the provinces of sistan and baluchistan, kerman, and hormozgan. for this purpose, 61 species presence points were collected during the summer season from 2015 to 2020. lst data were obtained using the modis product (myd11a1) from 2003 to 2023, separated by different seasons, and the trend of its changes was analyzed using the mann-kendall (mk) test. lst variability or heterogeneity was calculated using principal component analysis (pca). vegetation index (ndvi) values were extracted from google earth engine (gee). the 61 presence points were then arranged in order of increasing elevation, and gradients in the mentioned criteria for these points were examined using the non-parametric mk test. based on the significant gradients identified in the trend analysis, pettitt's breaking point analysis was performed to group the presence points. additionally, k-means clustering was used to group the points using all variables. the results showed that habitat suitability in the presence areas does not increase with elevation; this trend was also observed for ocd and ndvi. however, the trend of lst in spring and autumn showed a decreasing trend with increasing elevation. furthermore, as elevation increased, fluctuations in lst increased significantly across all four seasons—spring, summer, autumn, and winter (p < 0.0001). the results also indicated that elevations above 400 meters above sea level represent a threshold for environmental changes in the studied gradients. based on the breakpoint analysis, the presence points were divided into northern and southern groups according to fluctuations in environmental gradients. the spatial distribution of these groups was confirmed using k-means clustering. in summary, elevation, due to its influence on climatic parameters (temperature and precipitation) and edaphic characteristics, affects the presence and distribution of m. peregrina in the study area's habitats. therefore, elevation can be identified as the primary factor influencing the formation of microclimates and the distribution of m. peregrina habitats.