مطالعه بیوسیستماتیکی جمعیت‌های helianthus tuberosus l. در شمال ایران

 گیاه سیب‌زمینی ترشی با نام علمی l. helianthus tuberosus نیم قرن است که به ایران وارد شده است و به صورت بومی رشد می‌کند. جمعیت‌های آن از استان‌های گیلان، مازندران و گلستان به منظور بررسی‌های تاکسونومی‌ عددی و کموتاکسونومی جمع‌آوری شد. برای مطالعه تاکسونومی‌عددی اندام های رویشی و زایشی مطالعه شدند و 61 صفت کمی و کیفی سنجیده  شد. به منظور گروه‌بندی جمعیت‌ها از روش تجزیه خوشه‌ای استفاده شد. در مطالعه کموتاکسونومی، سنجش متابولیت‌های ثانویه انجام شد. داده‌ها با استفاده از آنالیزهای آماری و آزمون دانکن بررسی شدند و میزان اختلاف جمعیت‌ها بررسی شد. آنالیز خوشه بندی صفات کمی و کیفی تفاوت معنی‌داری بین خصوصیات مورد مطالعه نشان داد. در مطالعه مورفومتری مولفه اصلی اول با  24.7 درصد از واریانس کل، بیشترین مقدار واریانس را دارا بود که صفاتی چون قطر ساقه، طول و عرض برگ و کاسبرگ بیشترین نقش را در تفکیک جمعیت‌ها داشتند. در مطالعه شیمیوسیتماتیک مولفه اصلی اول با 40.97 درصد که شامل صفاتی چون فروکتوز، اینولین و ترکیبات فنلی بود که موثرترین صفات در تفکیک جمعیت ها بود. دندروگرام حاصل به خوبی جمعیت ها را از هم تمیز داد و جمعیت های هر استان در شاخه‌های نزدیک به هم قرار گرفتند که نشان دهنده درصد مشابهت در صفات مورد بررسی بوده است. از آنجاکه این گیاه یک محصول منحصربه فرد در جهت تامین نیازهای صنعتی و دارویی است، تعیین بهترین جمعیت برای تکثیر آن می‌تواند موثر واقع شود.

biosystematics study on helianthus tuberosus l. populations in north of iran

jerusalem artichoke with the scientific name helianthus tuberosus has been imported to iran for half a century and grows natively.  its populations were collected from guilan, mazandaran and golestan provinces for numerical taxonomy and chemotaxonomy.  to study numerical taxonomy, vegetative and reproductive organs were studied and 62 quantitative and qualitative traits were measured. in order to group the populations, the cluster analysis method was used.  in the chemotaxonomy study, secondary metabolites were measured. the data were analyzed using statistical analysis and duncan’s test, and the difference between the populations was investigate. clustering analysis of quantitative and qualitative traits showed significant difference between the studied traits. in the morphometric study, the first principal component with 24.7% of the total variance had the largest amount of variance, and traits such as stem diameter, leaf length and width, and sepals played the most important role in separating the populations.  in the chemotaxonomy study, the first main component with 40.97% included traits such as fructose, inulin, and phenolic compounds, which were the most effective traits in separating populations. the resulting dendrogram distinguished the populations well, and the populations of each province were placed in branches close to each other, which indicates the percentage of similarity in the investigated traits. since this plant is a unique product to meet human industrial and medicinal needs, determining the best population for its cultivation and propagation can be effective.