توالی زمانی ترکیب، تنوع و غنای گونه‌ای در مراتع آتش‌سوزی‌شده فریزی، استان خراسان رضوی

آتش‌سوزی عاملی شایع، ویرانگر  و فاجعه‌آمیز در بسیاری از اکوسیستم‌های مرتعی است که نقش اکولوژیکی بسیار مهمی دارد و می‌تواند تنوع و ترکیب گونه‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. منطقه کوهستانی فریزی که در شمال غربی رشته کوه‌های بینالود در شمال شرق ایران واقع شده است، دربرگیرنده ویژگی‌های خاص اقلیمی و جغرافیایی بوده و زیستگاهی مناسب برای گونه‌های مختلف گیاهی است. هدف از این پژوهش بررسی تاثیرات آتش‌سوزی بر فلور، شکل زیستی، فرم رویشی، کلاس سنی گیاهان، تنوع و غنای گونه‌‌ای است. برای بررسی وقوع آتش‌سوزی، زمان پس از آخرین آتش‌سوزی در هر سایت با راهنمایی کارشناسان و مردم محلی منطقه فریزی مشخص شد. سایت‌های همگن اکولوژیک از آتش‌سوزی‌های دو سال اخیر (یک سایت با وقوع آتش‌سوزی در دو سال گذشته) و  (دو سایت با وقوع آتش سوزی در 11 و 21 سال گذشته) و یک سایت شاهد (بدون آتش‌سوزی) با شرایط اکولوژیک مشابه انتخاب شد.  سپس،  به منظور ارزیابی پوشش گیاهی طی فصل‌های رویشی بهار و تابستان 1401، درون هر سایت با روش سیستماتیک-تصادفی دو ترانسکت به طول 50 متر به شکل حرف t در طول و عرض دامنه (یک ترانسکت در طول دامنه و یک ترانسکت در عرض دامنه) ایجاد شد و بر روی هر کدام 6 پلات (کوادرات) یک متر مربعی قرار گرفت.  در هر سایت 12 پلات و در مجموع 48 پلات مستقر شد. ویژگی‌های فلوریستیک و شاخص‌های تنوع و غنای گونه‌ای اندازه‌گیری شدند. در مجموع تعداد 68 گونه گیاهی، متعلق به 19 تیره شناسایی شدند. تروفیت‌ها (36 درصد) و همی‌کریپتوفیت‌ها (30 درصد) شکل‌های زیستی غالب در این منطقه هستند. فراوانی کاموفیت‌ها (15 درصد) و فانروفیت‌ها (12 درصد) در درجه بعدی قرار دارند. نتایج حاصل از آنالیز واریانس یک طرفه نشان‌داد که فاکتور زمان پس از آتش‌سوزی به طور معناداری باعث تغییرات تنوع در بین سایت‌ها شده است تغییرات تنوع با فاکتور زمان همبستگی بالایی دارد. غنای گونه‌ای در سایت 11 سال بیشترین است و غنای گونه‌ای در سایت دو سال از سایت 21 سال کمی بیشتر است اما برای شاخص q1 سایت دو سال و 21 سال به هم نزدیک بوده و بیشترین مقدار تنوع در سایت 11 سال است که نشان می‌دهد تنوع در فواصل زمانی متوسط بیشترین است. آتش‌سوزی در بلندمدت باعث افزایش فورب‌های چندساله، بوته‌ای‌ها و درختچه‌ای‌ها شده است. بنابراین با توجه به میزان بارندگی و پتانسیل اکولوژیک منطقه، آتش‌سوزی به عنوان راهکار اجرایی جهت بهبود پوشش گیاهی توصیه می‌شود. 

temporal succession of species composition, diversity and richness in the burnt rangelands of farizi, razavi khorasan province

fire is a common, destructive and catastrophic factor in many rangeland ecosystems, playing a crucial ecological role and affecting the diversity and composition of species. the freizi mountain region, located in the northwest of the binalud mountain range in northeastern iran, has unique climatic and geographical features and provide a suitable habitat for various plant species.this research investigates the effects of fire on flora, life form, growth form, age class of plants, diversity and species richness. to investigate the occurrence of fire, the time since the last fire in each site was determined with guidance from experts and local people of farizi region. ecologically homogeneous sites were selected based on fire history: one site with a fire in the last two years, two sites with a fire in the last 11 and 21 years, and a control site (no fire) with similar ecological conditions.during the spring and summer growing seasons of 1401, two 50-meter long transects in the shape of the letter t (one along the length and one across the width of the range) were established at each site. six one-square-meter plots were placed along each transect, resulting in 12 plots per site and a total of 48 plots. floristic characteristics and indices of diversity and species richness were measured. a total of 68 plant species belonging to 19 genera were identified. throphytes (36%) and hemicryptophytes (30%) were the dominant biological forms in this region, followed by chamophytes (15%) and phanrophytes (12%). the results of one-way analysis of variance showed that the time factor after the fire has significantly caused diversity changes among the sites. diversity changes were highly correlated with time factor. the species richness was highest at the 11-year site, and slightly higher at the two-year site compared to the 21-year site. for the q1 index, the two-year and 21-year sites were similar, with the greatest variation at the 11- year site, indicating that variation is highest at medium time intervals. long-term fires have increased the number of perennial forbs, shrubs, and shrubs. therefore, according to the amount of rainfall and the ecological potential of the region, fire is recommended as an effective solution to improve the vegetation cover.