بررسی الگوی تجمع زیستی فلزات سنگین در بافت‌های عضله و هپاتوپانکراس خرچنگ شناگر آبی (portunus segnis) و رسوبات در سواحل شمالی مکران

امروزه، فلزات سنگین از مهم‌ترین آلاینده‌های سمی در بوم‌سامانه‌های آبی هستند و آبزیان در معرض این آلاینده‌ها قرار دارند. تجمع زیستی فلزات سنگین در آبزیان یک خطر جدی در زنجیره‌ غذایی انسان محسوب می‌شود. هدف از این تحقیق، بررسی تجمع فلزات کادمیوم، سرب و قلع در رسوبات و در بافت نرم (عضله و  هپاتوپانکراس) خرچنگ شناگر آبی (portunus segnis) در دریای مکران (تیس، بریس و پزم) است. به این منظور، تعداد 18 نمونه خرچنگ در زمستان سال 1399 جمع‌آوری و به آزمایشگاه منتقل گردید. پس از انجام زیست‌سنجی، آماده‌سازی و هضم نمونه‌ها صورت گرفت و غلظت فلزات سنگین توسط دستگاه طیف‌‌سنج جذب اتمی قرائت شد. نتایج تحقیق نشان داد که در تمام ایستگاه‌ها، غلظت فلز قلع در هپاتوپانکراس بیش از عضله بود و اختلاف آماری معنی‌دار بین ایستگاه‌ها وجود داشت (0/05>p). غلظت فلز کادمیوم و سرب بین ایستگاه‌ها معنی دار‎ نبود. فلز سرب با وجود تفاوت بسیار ناچیز، در عضله بیش از هپاتوپانکراس بود. اما، کادمیوم، همانند قلع در هپاتوپانکراس بیشتر از عضله به‌دست آمد. میانگین کلی تجمع فلزات سنگین قلع، سرب و کادمیوم در بافت عضله به‌ترتیب 4/5±9/33، 0/4±0/88 و 0/017±0/065؛ در بافت هپاتوپانکراس 8/4±16/75، 0/13±0/37 و 0/009±0/08؛ در رسوب نیز 12/21±125، 0/32±8/3 و 0/0024±0/14 میکروگرم بر گرم وزن خشک بود. طبق نتایج، الگوی تجمع برای فلزات سنگین در هر سه منطقه مورد مطالعه، در بافت و رسوب به‌صورت قلع>سرب>کادمیوم به‌دست آمد. در بافت هپاتوپانکراس که یک بافت سم‌زدا است، غلظت بیشتری از فلزات نسبت به عضله تجمع یافت. مقایسه غلظت فلزات در عضله خرچنگ شناگر آبی منطقه مورد مطالعه با استانداردهای بین‌المللی (who، fao، fda و nshf) نشان داد که غلظت هر سه فلز مورد مطالعه نسبت به تمامی استانداردها پایین‌تر بوده است. بنابراین، مصرف عضله خرچنگ شناگر آبی منطقه مورد مطالعه خطری در بر نداشته است. مقایسه نتایج این مطالعه با استانداردهای کیفیت رسوب نشان داد که فلز کادمیوم و سرب نسبت به استانداردهای کیفیت رسوب، غلظت کمتری داشت. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که غلظت فلزات در منطقه مورد مطالعه تهدیدی برای موجودات آن منطقه نبوده‌اند.

pattern of bioaccumulation of heavy metals metals in muscle tissues and hepatopancreas of blue swimming crab (portunus segnis) and sediments in the northern coast of makoran sea

today, heavy metals are one of the most important toxic pollutants in the ecosystem of aquatic systems, and aquatic animals are exposed to these pollutants. bioaccumulation of heavy metals in aquatic animals is considered a serious risk in the human food chain. the aim of this research is to investigate the accumulation of cadmium, lead and tin metals in the sediments and in the soft tissue (muscle and hepatopancreas) of the blue swimming crab (portunus segnis) in the makoran sea (tis, bris and pozm). 18 samples were collected in the winter of 2019 and transferred to the laboratory. after performing biometrics, preparing and digesting the samples, the concentration of heavy metals was read by an atomic absorption spectrometer. the research results showed that in all stations, tin metal concentration in hepatopancreas was more than in muscle and there was a statistically significant difference between the stations (p<0.05). the concentration of cadmium and lead metal between the stations was not significant. lead metal was more in muscle than in hepatopancreas, although the difference was very low. however, cadmium, like tin, was obtained more in the hepatopancreas than in the muscle. the overall mean accumulation of heavy metals tin, lead and cadmium in muscle tissue was 9.33±4.5, 0.88±0.4 and 0.065±0.017 respectively; in hepatopancreas tissue 16.75±8.4, 0.37±0.13 and 0.08±0.009; in the sediment, it was 125±12.21, 8±0.32 and 0.14±0.0024 micrograms per gram of dry weight. according to the results, the accumulation pattern for heavy metals in all three studied areas, in tissue and sediment, was obtained as tin>lead>cadmium. in hepatopancreas tissue, which is a detoxifying tissue, a higher concentration of metals was accumulated than in muscle. comparing the concentration of metals in the blue swimming crab muscle of the study area with international standards (who, fao, fda and nshf) showed that the concentration of all three studied metals was lower than all the standards. therefore, the consumption of the muscle of the blue swimmer crab in the study area does not have any risk. comparing the results of this study with sediment quality standards showed that cadmium and lead metal had lower concentrations than sediment quality standards. therefore, it can be concluded that the concentration of metals in the study area was not a threat to the organisms of that area.