بررسی تاثیر ویژگی ‌های خاک در گسترش فرسایش خندقی در حوضه سد بارون چالدران

مهم‌‌ترین مسئله در شناخت فرسایش خندقی، پیچیده بودن روند تشکیل و گسترش خندق در شرایط مختلف اقلیمی و اقدامات متفاوت انسانی در بهره برداری از منابع خاک، آب و گیاه است. شناخت و بررسی عوامل موثر در تشکیل و توسعه خندق و تعیین اثرگذاری هر یک از عوامل، منجر به ارائه راهکارهای لازم جهت پیش‌بینی، مهار و کاهش خسارات وارده می‌شود. با توجه به نقش فرسایش خندقی در میزان هدررفت خاک به‌ویژه در منطقه چالدران به دلیل وجود اراضی حاصلخیز کشاورزی و مراتع مناسب، این پژوهش با هدف مشخص کردن ویژگی های خاک موثر در گسترش خندق های منطقه انجام‌شده است. بدین منظور با انتخاب 12 خندق در منطقه موردمطالعه، پارامترهای ژئومورفومتری این خندق ها اندازه گیری و نمونه های خاک مرکب از فواصل 25، 50 و 75 درصد از راس خندق و در دو عمق سطحی (0 تا 30 سانتی‌متر) و زیرسطحی (30 تا 60 سانتی‌متر)، تهیه شد. میانگین ویژگی های خاک در دو عمق نمونه برداری برای هر خندق جهت بررسی ارتباط آن ها با خصوصیات ژئومورفومتری خندق ها مورداستفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که از بین ویژگی های خاک، کربن آلی به ترتیب با ضریب همبستگی 0.76- و 0.81- (p<0.01) دارای بیشترین همبستگی با گسترش طولی و عمقی خندق ها است. پس از ماده آلی، آهک و سیلت خاک به ترتیب با همبستگی0.80- و 0.74 (p<0.01) بیشترین تاثیر را در گسترش طولی خندق ها دارند. نتایج آنالیز مولفه‌های اصلی هم بیانگر نقش عمده سه ویژگی کربن آلی، آهک و سیلت در تفکیک خندق ها ازنظر ویژگی های ژئومورفومتری بود. نتایج همچنین نشان داد که رابطه بین گسترش طولی خندق ها با برخی از ویژگی های خاک مانند سیلت، رس، شن، ph، کربن آلی و آهک در قالب روابط غیرخطی نمایی و توانی قابل تبیین است.

investigating the effect of soil characteristics on the expansion of gully erosion in the baron chaldoran dam basin

the most important issue in understanding gully erosion is the complexity of the process of gully formation and expansion in different climatic conditions and various human actions in exploiting soil, water and plant resources. understanding and investigating factors contribute to the formation and development of gullies and determining the impact of each factor, can help provide the necessary solutions to predict, control and reduce damages. considering the significant role of gully erosion in soil loss, especially in the chaldoran region due to of its fertile agricultural lands and suitable pastures, this research aimed to determine the soil characteristics that influence the expansion of gullies in the region. to achieve this goal, 12 gullies in the study area were selected, and their geomorphometric parameters were measured. soil samples were taken at distances of 25, 50 and 75% from the gully head at two depths: surface (0 to 30 cm) and subsurface (30 to 60 cm). the average soil properties at these depths for each gully were analyzed to assess their relationship with the geomorphometric characteristics of the gullies. the results showed that organic carbon had the highest correlation with the longitudinal and depth expansion of gullies with correlation coefficient of -0.76 and -0.81 respectively (p<0.01). following organic matter, tnv and soil silt had the most significant impact on the longitudinal expansion of gullies with correlations of -0.80 and 0.74 (p < 0.01). principal components analysis revealed that organic carbon, tnv and silt played a major role in differentiating gullies based on geomorphometric characteristics. additionally, the relationship between the longitudinal expansion of gullies and certain soil characteristics such as silt, clay, sand, ph, organic carbon, and tnv could be explained by exponential and power nonlinear relationships.