ارزیابی خطر اکولوژیکی پتانسیل و شاخص جامع آلودگی فلزات سنگین در اطراف برخی واحدهای صنعتی در دشت اردبیل

بالا رفتن غلظت فلزات سنگین در خاک اثرات نامطلوبی بر اکوسیستم خاک گذاشته و آسیب‌های جدی به دنبال دارد. کمّی‌سازی آلودگی می‌تواند به مدیریت بهتر خاک‌ها کمک نماید. در این مطالعه، آلودگی فلزات سنگین در اراضی زراعی اطراف برخی واحدهای صنعتی در دشت اردبیل مطالعه و کمّی شد. بدین منظور 9 واحد صنعتی انتخاب و 46 نمونه خاک (صفر تا 30 سانتی‌متر) تهیّه شد. درصد رس، شن و سیلت، کربن آلی، ph و ecخاک اندازه‌گیری شد. غلظت فلزات سنگین شامل سرب، روی، مس و کادمیم با جذب اتمی اندازه‌گیری و شاخص آلودگی، شاخص جامع آلودگی، خطر اکولوژیکی و خطر اکولوژیکی پتانسیل محاسبه شد. میانگین غلظت فلزات سنگین از 0.724 میلی‌گرم بر کیلوگرم کادمیم تا 120.58 میلی‌گرم بر کیلوگرم مس متغیّر بود. همه مناطق 9 گانه به‌جز منطقه 4 (با کلاس آلودگی خفیف)، شاخص آلودگی بیشتر از 2 و کلاس آلودگی خفیف نشان دادند. شاخص آلودگی کادمیم در بین فلزات سنگین، بیشترین مقدار را داشت. شاخص جامع آلودگی کمترین (1.268) و بیشترین (3.636) میانگین را به ترتیب در مناطق 2 و 5 داشته و منطقه 2 دارای آلودگی خفیف، مناطق 1، 6 و 7 دارای آلودگی ملایم و مناطق 3، 4، 5، 8 و 9 دارای آلودگی متوسط ​​بودند.  خطر اکولوژیکی سرب، روی و مس در همه مناطق کمتر از 3.00 و خطر اکولوژیکی کادمیم بین 120 تا 240 در مناطق 3، 5، 8 و 9 با کلاس آلودگی جدی و بیشتر از 240 و کلاس آلودگی شدید در مناطق دیگر بود. بر اساس خطر اکولوژیکی پتانسیل، همه 9 منطقه در کلاس آلودگی جدی قرار داشتند. بین میزان سرب (0.05> p)، روی و مس (0.01> p) در 9 منطقه تفاوت معنی‌داری وجود داشت. این نشان می‌دهد که تفاوت غلظت فلزات در بین مناطق به مواد اولیه مربوط نبوده و فعالیت‌های انسانی در افزایش غلظت آنها نقش دارد.

evaluation of potential ecological risk and comprehensive pollution index of heavy metals around some industrial units at ardabil plain

increasing the concentration of heavy metals in soil has adverse effects on ecosystem and causes serious damage to humans. quantifying pollution can be helpful for soil management. in this study, the pollution of heavy metals has been studied and quantified in agricultural lands around some industrial units at ardabil plain. for this, we selected 9 industrial units and prepared 46 soil samples (0 to 30 cm). clay, sand and silt percentages, soil organic carbon content, ph and ec were measured. the heavy metals were extracted by digestion using hno3 and hcl and the concentration of pb, zn, cu and cd were measured by aas. pollution index (pi), comprehensive pollution index (pj), ecological risk (er) and potential ecological risk (ri) were calculated. the average concentration of heavy metals varied from 0.724 mgkg-1 of cd to 120.58 mg/kg-1 of cu. all regions had pi greater than 2 and showed mild pollution except region 4 which had slight pollution. the pollution index of cd had the highest value among all heavy metals. pj had the lowest (1.268) and highest (3.636) mean values in regions 2 and 5, respectively. region 2 had slight pollution class, regions 1, 6 and 7 had a mild class and regions 3, 4, 5, 8 and 9 had a moderate class. the ecological risk of pb, zn and cu was lower than 3.0 in all regions and ercd was between 120 and 240 for regions 3, 5, 8 and 9 increasing a serious pollution class and greater than 240 indicating a severe pollution class for other areas. all regions were in the serious pollution class according to the ri index. there is a significant difference between the concentration of pb (sig. 5%) and zn and cu (sig.1%) in all regions. it shows differences between regions cannot be related to parent material and human activities have resulted in an increase in metal concentration.