شناسایی مولفه‌های محیطی تاثیرگذار در بحران‌های بیولوژیکی (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز)

بحران‌های طبیعی بیولوژیکی خطری همیشگی برای جوامع بشری محسوب می‌شوند؛ بنابراین آمادگی کنترل و پیشگیری از این‌گونه بلایا امری مهم تلقی می‌شود. در مقابله با چنین بحران‌های شهری پرداختن به مقوله مداخلات غیر دارویی در برابر بیماری‌های واگیردار می‌تواند راهگشا باشد از این‌رو هدف پژوهش حاضر یافتن شاخص‌های اصلی موثر در همه‌گیری و تبیین مولفه‌های محیطی حاصل از برهمکنش و همبستگی شاخص‌های مرتبط قابل‌سنجش در سطح محلات بر اساس مطالعات محیطی پیشین، می‌باشد. بدین منظور تمامی شاخص‌های محیطی قابل‌دسترس در سطح 118 محله کلان‌شهر تبریز شناسایی شدند. سپس با استفاده از اطلاعات ثانویه، شاخص‌های محیطی محلات با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی به دست آمد. سپس با استفاده از روش اکتشافی- تجربی و مبتنی بر روش‌های کمی، پس از تبیین مولفه‌های محیطی موثر در همه‌گیری، محلات کلان‌شهر تبریز دسته‌بندی شد. درنهایت 42 شاخص و 8 مولفه تجمع، تنوع و طراحی، عوامل اجتماعی، تراکم، عوامل اقتصادی، زیرساخت بهداشتی، آلودگی محیطی و فضاهای سبز و باز به‌عنوان مولفه‌های موثر بر گسترش بیماری‌های همه‌گیر در سطح محلات شناسایی شدند. هر یک از این عوامل دارای چندین شاخص است که قابلیت سنجش مولفه مذکور را فراهم می‌نماید. بر اساس نتایج میزان اثرات عوامل محیطی بر انتقال کووید-19 از نظر مکانی متمایز می‌شوند. این مولفه‌ها درمجموع بیش از 82 درصد تغییرات عوامل محیطی موثر را نشان می‌دهند. برنامه‌ریزان، سازندگان و پژوهشگران می‌توانند بر اساس میزان این مولفه ها محلات را از نظر گسترش همه گیری دسته‌بندی نمایند و استراتژی‌های متناسب را در تصمیم‌گیری‌های آتی برای توسعه شهری پایدار مدنظر قرار دهند. 

identifying environmental factors influencing biological crises research sample: tabriz metropolis

natural biological crises are a constant threat to human societies; therefore, it is considered important to be prepared to control and prevent such disasters. in dealing with such urban crises, addressing the category of non-pharmacological interventions against infectious diseases can be a way forward. therefore, the aim of the current research is to find the main effective indicators in the epidemic and to explain the environmental components resulting from the interaction and correlation of the relevant measurable indicators at the locality level based on previous environmental studies. in this research, in order to obtain a community of opinion about effective indicators in epidemiological crises, a systematic search was first conducted using the keyword of pandemic resilience. for this purpose, several widely used databases such as web of science, scopus and elsevier were searched between 2013 and 2023. after checking the quality of the conducted researches, 42 indicators were selected. further, in order to find out the underlying variables and identify the basic factors or criteria in order to explain the correlation pattern between the observed variables, the exploratory factor analysis method was used and spss version 26 software was used to analyze the data. data from 118 tabriz neighborhoods were used for exploratory factor analysis. after collecting the data, the process of change, standardization has been done to prepare the data and convert the raw data into percentage, growth rate, average and ratio. then, the status of urban resilience components against epidemic diseases was calculated and normalized separately based on factor load for each neighborhood. finally, the results were illustrated using arc gis software. the findings of the research indicate that 42 indicators affecting the spread of epidemic diseases at the level of localities can be re-categorized into 8 components of accumulation, diversity and design, social factors, density, economic factors, health infrastructure, environmental pollution and green spaces. also, based on the findings, it can be said that the condition of most of the components in the neighborhoods of tabriz city is at an average level. based on the results, the effects of environmental factors on the transmission of covid-19 are differentiated spatially. these components represent more than 82% of the changes in effective environmental factors.