بازپژوهی در رفع ابهام از ماهیت غرر از منظر فقه مقارن

فقهای شیعه و اهل‌سنت و برخی پژوهشگران معاصر از واژه غرر مذکور در روایت مشهور نهی پیامبر اکرم از بیع غرری، تعاریف متفاوتی ارائه نموده‌ا‌ند که علاوه بر اینکه برخی تعاریف موافق معنای لغوی این واژه نیست، اختلاف در تعاریف به‌گونه‌ای است که تطبیق عنوان غرر بر مصادیقش قاعده‌مند نیست و مواردی بر اساس یک تعریف مصداق غرر است، در حالی ‌که بر اساس تعریف دیگر غرر نیست. این پژوهش با مطالعه کتابخانه‌ای، ابتدا یافته‌های مربوط به تعریف غرر را بر اساس نظر مذاهب فقهی دسته‌بندی نموده و سپس مشخص گردانیده که تمام تعاریف بر یک یا چند مفهوم از مفاهیم چهارگانه جهل، خطر، عدم قدرت بر تسلیم و خدعه استوار گردیده است. در پایان به روش توصیفی تحلیلی با بررسی یافته‌ها به این نتیجه رسیده است که از آثار فقهی و پژوهشهای انجام‌شده نمی‌توان معنایی برای غرر به دست آورد که قابلیت تطبیق بر تمام مصادیق گفته‌شده برای غرر را داشته باشد. لذا با بررسی روایات و تکیه بر معنای لغوی، به نظر نگارنده از بین معانی ذکرشده، معنای خطر به دلیل موافق بودن با قول لغویان و عدم وضع شرعی برای معنای خاص و نیز قابلیت تطبیق بر مصادیق ذکرشده در روایات، صحیح‌ترین معناست. هرچند این معنا استدلال به غرر در بطلان عقد را محدود به جهلی می‌کند که سبب خطر است، نه مطلق جهل.

re-examining the ambiguity of the nature of gharar from the perspective of comparative jurisprudence

shia and sunni jurists، as well as some contemporary researchers، have provided various definitions for the term gharar mentioned in the well-known prophetic tradition prohibiting sales involving gharar (al-bay' al-ghararī). in addition to the fact that some of these definitions do not align with the lexical meaning of the term، the divergence among definitions is such that the application of the concept of gharar to its instances lacks a consistent rule; a given case may be considered an instance of gharar under one definition while not being so under another. employing a library-based research method، this study first categorizes the findings related to the definition of gharar according to the views of different jurisprudential denominations. it then establishes that all definitions are founded upon one or more of four core concepts: ignorance (jahl)، risk (khaṭar)، incapacity to deliver ('adam al-qudrah 'alā al-taslīm)، and deception (khid'ah). finally، using a descriptive-analytical method and examining the findings، the study concludes that no single meaning of gharar can be derived from jurisprudential works and existing research that is capable of encompassing all instances to which gharar has been attributed. therefore، through an examination of the relevant traditions and reliance on the lexical meaning، the author contends that among the proposed meanings، risk (khaṭar) is the most accurate، given its alignment with lexicographers' views، the absence of a specific technical (shar'ī) meaning assigned to the term، and its applicability to the instances mentioned in the traditions. however، this meaning restricts the invocation of gharar as grounds for contract invalidity to ignorance that entails risk، rather than absolute ignorance.