گونه شناسی انتقادی آثار پژوهشی پیرامون ارتداد

مسئله ارتداد ماهیتی چندوجهی دارد. ارائه دیدگاههای کارآمد و منطقی و به ‌دور از سلایق شخصی پیرامون ارتداد، نیازمند بازخوانی آن از ابعاد مختلف کلامی، فقهی، اجتماعی و سیاسی است. دستیابی به دیدگاههای برتر اسلامی پیرامون ارتداد یکی از نتایج بازخوانی جامع ‌الاطراف موضوع ارتداد است. در همین راستا مقاله حاضر، تالیفات و مقالات پیرامون موضوع ارتداد را دسته ‌بندی نموده، پیشینه مطالعاتی حوزوی و دانشگاهی در زمینه ارتداد و احکام آن را بررسی کرده و در میان این مطالعات به شناسایی شبهات و خلاهای فقهی و کلامی مسئله ارتداد پرداخته است. مقاله حاضر با پارادایم انتقادی، رویکرد کیفی و جمع ‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای به این پرسش اصلی پاسخ می‌دهد که: فتاوای فقهی و مطالعات پژوهشی پیرامون موضوع ارتداد دارای چه گونه‌هایی است و پژوهشگران از چه منظر و رویکردهایی به آن پرداخته‌اند؟ دسته‌بندی رویکردهای مختلف و نقد آنها از موارد نوآوری این مقاله است.

a critical typology of research works on apostasy (irtidād)

the problem of apostasy (irtidād) is multidimensional. an efficient, logical account of apostasy, free from personal preferences, requires a reexamination of the issue from various theological, jurisprudential, social, and political perspectives. achieving well-rounded islamic views regarding apostasy requires a comprehensive revisiting of this issue. in this line, the present article classifies articles and writings about apostasy, explores its seminarian and academic scholarly background, and identifies jurisprudential and theological skepticisms and gaps concerning the problem of apostasy. using a critical paradigm, a qualitative approach, and library research, this article answers the following main question: what are the various types of jurisprudential fatwas and research on apostasy, and how have researchers approached this issue? a unique contribution of the present article is its classification and critique of various approaches.