«تفنگ خزعلی» عاملی برای شورش ایلات و عشایر لرستان و بختیاری (1303-1301 ش/1924-1922 م)

رضاخان پس از رسیدن به قدرت، بر آن شد تا تلاش مُجدّانه‌ای را در ریشه‌کن کردن قدرت عشایر آغاز کند. داشتن سلاح و مهمّات بسیار، همواره عاملی بالقوه برای شورش به نظر می‌رسید. یکی از سلاح‌هایی که شیخ خزعل از انگلیسی‌ها خریداری کرده و در اختیار مخالفان حکومت مرکزی در لرستان و بختیاری قرار داده بود، در میان محلی‌ها به «تفنگ خزعلی» شهره شد. این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به‌دنبال پاسخ‌گویی به این سوالات است که تاثیرپذیری شورش عشایر لر و بختیاری از اقدامات و تحریکات شیخ خزعل تا چه میزان بوده و اقدامات حکومت مرکزی در لرستان و بختیاری، چه نقشی در اقدامات بعدی رضاخان در سرکوب شیخ خزعل و تصرّف خوزستان داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شیخ خزعل با کمک انگلستان و امیر کویت، به توزیع سلاح در لرستان و بختیاری پرداخت تا خوزستان را از سیطره حکومت مرکزی دور نگاه دارد؛ اما رضاخان، به‌درستی متوجه این مناطق شد و ضربه نهایی را پس از هموار کردن کار، به این دو ولایت وارد نمود.

khazali’s rifle a factor for the revolt of the tribes and nomads of lorestan and bakhtiari (1303-1301 ah/1924-1922 ce)

when he came to power, reza khan made a decision to start a serious effort to eradicate the power of the tribes. having a lot of weapons and ammunition always seemed like a potential factor for rebellion. one of the weapons that sheikh khazal bought from the british and provided to the opponents of the central government in lorestan and bakhtiari became known among the locals as the khazal rifle. using a descriptive-analytical method, this article seeks to answer these questions: to what extent was the rebellion of the lorestan and bakhtiari tribes influenced by sheikh khazal’s actions and incitements, and what role did the actions of the central government in lorestan and bakhtiari play in reza khan’s subsequent actions in suppressing sheikh khazal and taking over khuzestan? the research findings show that sheikh khazal, with the help of england and the emir of kuwait, distributed weapons in lorestan and bakhtiari to keep khuzestan away from the control of the central government; but reza khan correctly noticed these areas and, after smoothing the way, dealt the final blow to these two provinces.