رسوب شناسی و مورفومتری تپه های ماسه ای (نوع برخان و نبکا) حاشیه کویر حاج علی قلی واقع در جنوب دامغان

نهشته ­های ماسه­ ای از پدیده‌های زیبای ژئومرفولوژی‌ مناطق بیابانی در جنوب دامغان هستند. هدف تحقیق مقایسه رسوب شناسی دو نوع از تپه های ماسه­ای (نوع برخانی و نبکا) و بررسی خصوصیات مورفومتری آن ها در حاشیه کویر حاج علی‌قلی دامغان می‌باشد. طی برداشت صحرایی تعداد 27 رسوب ماسه ای از تپه های برخانی و 15 نمونه از تپه ماسه ای نوع نبکا برداشت گردید و همچنین هر دو نوع نبکای فعال و غیر فعال شناسایی شد. برای بررسی ارتباط آماری بین مولفه های مورفومتری تپه های ماسه ای برخانی طول قله، دامنه رو به باد و پشت به باد اندازه گیری شدند و همچنین برای بررسی پارامترهای مورفومتری تپه های ماسه ای نوع نبکا طول محورهای بلند، کوتاه و ارتفاع آن ها مورد اندازه گیری قرار گرفت. طی مطالعات آزمایشگاهی نمونه ها مورد آنالیز دانه سنجی قرارگرفته و پارامترهای آماری آن ها محاسبه شد. میانگین قطر دانه‌های تپه‌های ماسه‌ای برخانی برابر 2.435 فی (ماسه ریزدانه)، جور شدگی آن‌ها  0.530 فی (متوسط خوب جورشده)، کج شدگی 0.268  (به سمت ذرات دانه درشت کج شده) و  شاخص کشیدگی 1.054 (به طور متوسط کشیده) است و همچنین میانگین قطر دانه‌های تپه ماسه­ای نوع نبکاها برابر2.800فی (ماسه ریزدانه)، جور­شدگی آن‌ها 0.540 فی (متوسط خوب جورشده)، کج شدگی 0.070-(تقریبامتقارن) و شاخص کشیدگی 1.640 (خیلی کشیده) می‌باشد. نتایج به دست آمده از مورفومتری تپه های ماسه ای برخانی نشان می دهد که مولفه دامنه قله و پشت به باد بهترین ضریب همبستگی را نشان می دهند و برای به دست آوردن ارتفاع می توان از آن ها استفاده کرد. برای تپه های ماسه ای نوع نبکا رگرسیون خطی برای هر یک از متغیرهای مستقل در برابر متغیر وابسته به طول محور بلند محاسبه شد. با توجه به نتایج می توان گفت هر دو متغیر برای تعیین طول محور بلند مناسب می باشند.

Late Quaternary fossil mammals from Zavyeh area, north of Saveh

Sedimentology and Morphometric Study of Sand Dunes (Barchan Type and Nebkha Dunes) in the Margin of Haj Aligholi Desert, South of Damghan Meysam Parimi, M.Sc. Student. Sedimentology and Sedimentary Petrology, Ferdowsi University of Mashhad, Iran Mohammad Khanehbad...., Assistant Professor, Ferdowsi University of Mashhad, Iran Reza Moussaviharami, Professor, Ferdowsi University of Mashhad, Iran Asadollah Mahboubi, Professor, Ferdowsi University of Mashhad, Iran Received: July 6, 2015 Accepted: November 22, 2015 Extended Abstract Introduction Barchan dunes and nebkhas are great geomorphologic phenomena of desert areas in south of Damghan. The purpose of this study is to analyze the sedimentology of sand dunes and nebkha deposits in the Haj Aligholi Desert. More than twothirds of the Iran's area is arid and semiarid land. The diversity of flora is limited in these areas because of low humidity. This causes the wind to easily effect on the surface of these lands and carries the sand size and finer grains and deposited in another place. Barchan sand dunes are the most abundant type of sand dunes in the Haj Aligholi Desert. Dispersed vegetation plays an important role in sediment transport and nebkhas formation in this area. Nebkhas or sand dunes are formed usually in hot and humid and semiarid regions and widespread where the sand can be trapped by vegetation. The study area is located about 35km south of Damghan in 54°, 10' to 54°, 30' E longitude and 35°, 45' to 36°, 00' N latitude. Material and Methods 27 and 15 sles were collected respectively from the sand dunes and nebkhas to determine the sedimentary parameters. Grain size analysis was carried out using dry sieve with a set of 0.5 phi screens for measurement of statistical parameters (mean, median, sorting, skewness and kurtosis). For morphometric investigation the parameters of sand dunes (lee side, stoss side and crest) and nebkhas (long axis, short axis and height length) were measured. Result and Discussion The mean diameter of the grain size, the average of sorting, skewness and kurtosis in the sand dunes are about 2.435 phi (fine sand), 0.530 phi (moderately well sorted), 0.268 (coarse skewed) and 1.054 (mesokurtic), respectively. The mean diameter of the grain size, sorting, skewness and kurtosis in the nebkhas are about 2.800 phi (fine sand), 0.540 phi (moderately well sorted), 0.070 (near symmetrical) and 1.640 (very leptokurtic), respectively. The comparison between the index of kurtosis and sorting show that with increasing of the grain's kurtosis, the grain's sorting increased. After doing regression for each of the independent variables versus the dependent variable to height was calculated. The results show that the attribution of the stoss side and the crest show the best correlation. Therefore, with stoss side and crest components, we can calculate the height of sand dunes from the highresolution images satellite. To compare the relationship between the longaxis's length and short axis's length, as well as the long axis's length and height of the nebkhas obtained the regression equation in the study area. The results show that this both variable are suitable for measured of long axis in the nebkhas. In this study, both types of nebkhas (active and passive) were identified that cause of the deactivation of them is dropping in the level of groundwater, which its witness is embayment and cracking on the surface of the ground. Due to the prevailing of northwest wind seems to be the accumulation of sediments at this area is closely related to the groundwater table and soil moisture of this region. Conclusion The average of sorting calculated for sediments of sand dunes and nebkhas was moderately well sorted showing two source for sediments (bimodal) and it cause to decrease the amount of sorting. The average of skewness of sand grains skewed to the coarse grains. We can found type movement of sediments that it is saltation. Northwest wind that blowing in study area controlled sand dunes type and position and cause of this claim is morphology and situation of sand dunes. The results of regression revealed that the attribution of the stoss side and the Crest in sand dunes and and also in nebkha dunes the attribution of the short axis and height show the best correlation. In the study area both nebkha (active and passive) found which phenomena annihilator of nebkha is falling groundwater level that it's increasing the desertification.