نقش تغییرات سامانه‌های بزرگ‌مقیاس جوّی در تکوین آب‌و‌هوای پلیئستوسن پسین و هولوسن در زاگرس

کوهستان زاگرس، به منزله بخشی از هلال حاصلخیز که میزبان تمدن های دیرینه بوده است، گذشته تاریخی شکوهمندی دارد. با توجه به این مهم، پی بردن به شرایط آب و هوایی ای که این تمدن ها در آن می زیسته اند از اهمیت فراوان برخوردار است. در این پژوهش با به کار بردن روش های پذیرفتاری مغناطیسی و جِرم کاهی گرمایشی بر مغزه رسوبی تالاب هشیلان کرمانشاه، داده هایی با کیفیت زمانی بالا برای بازه زمانی 22.000 تا 2.200 سال پیش تولید شد. نتایج نشان داد در پلیئستوسن پسین، به دلیل شرایط آب و هوایی سرد و خشک، میزان تبخیر به شدت کاهش یافته و تالاب هشیلان تا 15.400 سال پیش حالت دریاچه ای داشته است و پس از آن، با افزایش گرما، به تالاب تبدیل شده است. نتایج این پژوهش رابطه متضاد آب و هوایی بین زاگرس و منطقه آب و هوایی موسمی تابستانه هندوستان، به ویژه در هولوسن پیشین، را آشکار کرد. افزایش خورتابی تابستانه نیم کره شمالی در هولوسن پیشین، که مهم ترین واداشت آب و هوایی است، از یک سو سبب تقویت موسمی ها و مرطوب شدن مناطق تحت نفوذ آن ها شده و از سوی دیگر با تقویت مراکز پرفشار جنب حاره ای و استقرار طولانی تر این مراکز بر زاگرس سبب خشکی آب و هوای آن شده است. بر اثر کاهش تدریجی میزان خورتابی از هولوسن پیشین به هولوسن میانی، موسمی ها تضعیف و به سمت عرض های جغرافیایی جنوبی تر جابه جا شده اند. این وضعیت سبب تضعیف و جابه جایی جنوب سوی پرفشارهای جنب حاره ای شده که نفوذ بیشتر بادهای غربی باران زا به زاگرس و مرطوب شدن آب و هوای آن از حدود 6.000 سال پیش را در پی داشته است.