جمع‌آوری و ارزیابی بذر ذخایر ژنتیکی ارزن های بومی ایران

ارزن‌ها با توجه به دوره رشد کوتاه، تحمل به شوری و کم آبیاری، قابلیت بکارگیری برای تولید علوفه بویژه در زمین‌های حاشیه‌ای را دارند. نمونه‌های ژنتیکی بومی متعددی از این گیاهان در مناطق مختلف کشور وجود دارند. از طرفی، گسترش، ترویج و توسعه مزارع و ارقام جدید و یا تغییر الگوی کشت باعث مهجور شدن و در نهایت از بین رفتن نمونه‌های ژنتیکی بومی گیاهان زراعی می‌گردد. لذا در این تحقیق  منابع ژنتیکی ارزن‌های بومی ایران به منظور حفاظت و بهره‌برداری، جمع‌آوری و تنوع موجود در بذر و مکان‌های جمع‌آوری آن‌ها بررسی گردید. مجموعا 140 نمونه‌ شامل 85 نمونه‌ ارزن معمولی و 55 نمونه‌ ارزن دم روباهی، از 15 استان جمع‌آوری شد. مواد جمع‌آوری شده از  ارتفاع 820 تا 1970 متری از سطح دریا پراکنش داشتند. نمونه‌هایی از مناطقی با شوری بالا جمع‌آوری شدند. آماره‌های پراکندگی و تمایل به مرکز، ضرایب تنوع ژنتیکی و همچنین ضریب همبستگی برای داده‌های 25 مشخصه حاصل از مکان‌های جمع‌آوری و 10 صفت دانه‌ محاسبه گردید. تنوع ژنتیکی خوبی در اکثر صفات مرتبط با دانه در هر دو محصول دیده شد. نوع بافت اندسپرم دانه از کاملا شیشه‌ای (واکسی) تا کاملا نشاسته‌ای در هر دو محصول تغییر‌ می‌کرد. شاخص شنون بیشترین مقدار را برای شکل میوه نشان داد. در ارزن دم روباهی، ارتفاع محل جمع آوری با رنگ بذر لخت همبستگی مثبت معنی‌داری نشان داد (p<0.01, r=0.583). با انجام این تحقیق حدود 90% به موجودی کلکسیون ارزن‌های بومی کشور افزوده شد. وجود تنوع ژنتیکی در صفات دانه، موید وجود این تنوع برای سایر صفات زراعی و مورفولوژیکی گیاه است که می‌تواند برای به‌نژادی ارزن استفاده شوند.

seed collection and evaluation of iranian millets genetic resources

millets have short growth cycle, and tolerant to drought and salt conditions, so they are good candidate to produce fodder in marginal lands. there are many millet landraces in the country. development and extension of new varieties and farms or changing in cropping patterns result to extinct local landraces. this study was conducted to collect of millets landraces all over the country. totally, 140 accessions were collected consisted of 85 accessions of common millet, and 55 accessions of foxtail from 15 provinces. geographical altitude of the collection sites differed from 820 to 1970 m. some millet germplasms collected from high salty lands. statistically, as well as correlation coefficients were calculated for 25 characteristics of the collection site and 10 seed traits. there were good levels of diversity for seed traits in 2 studied crops. endosperm texture differed from completely waxy to completely starchy in the 2 species. pearson correlation coefficients showed there was a positive significant correlation between geographical altitude and grain color (p<0.01, r= 0.583), in the fox tail millets. during this study the iranian millet genetic resources increased to 90% of the first collection. since there were high levels of genetic diversity for grain characters, it can be expected for other agro-morphological traits too, that makes the collection suitable for millet breeding.