شناسایی پیشران‌ها و پیامدهای کنشگری موثر رسانه‌های جریان اصلی در مدیریت بحران‌های اجتماعی‌سیاسی ایران

زمینه و هدف علی‌رغم آنکه بحران نزد افکار عمومی و اغلب پژوهش‌های حوزه مدیریت بحران، تداعی‌کننده بحران‌های طبیعی و مخاطرات زیست‌محیطی است ولیکن با نگاهی نوآورانه، در این مقاله رویکرد غیرزیستی بحران را بررسی می‌کنیم؛ چراکه در عصر کنونی بحران‌های انسان‌ساخت به واقعیتی اجتناب‌ناپذیر بدل شده‌ا‌ند که برهم‌زننده نظم و هنجارهای جامعه تلقی می‌شوند. در این مقاله با تاکید بر 3 رویکرد پیش‌بینانه، پیشگیرانه و آماده‌سازانه، عوامل پیشران کنشگری موثر رسانه‌های جریان اصلی در مدیریت بحران‌های اجتماعی‌سیاسی و پیامدهای این نوع کنشگری در مدیریت بحران‌های مذکور شناسایی شدند.روش این مقاله از‌نظر ماهیت اکتشافی، از‌نظر سنجش روش، کیفی و از‌نظر هدف کاربردی است. روش انجام این پژوهش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بوده است. جامعه مورد‌بررسی، شامل سیاست‌گذاران رسانه، اساتید حوزه ارتباطات بحران، خبرگان حوزه مدیریت بحران و دولتمردان حوزه سیاسی اجتماعی بوده‌اند که با روش نمونه‌گیری گلوله برفی به آن‌ها دست یافتیم و با 15 مصاحبه اشباع نظری حاصل شد. روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها‌ تحلیل مضمون بوده است و از مجموع 250 کد اولیه، 159 مضمون پایه، 26 مضمون سازمان‌دهنده و نهایتاً 8 مضمون فراگیر به دست آمد.یافته ها براساس یافته‌ها، کارکرد رسانه‌ها در مدیریت بحران شامل کارکرد حمایتی از افکار عمومی،کارکرد آگاهی‌بخشی، کارکرد مطالبه‌گری از نهادهای مسئول، کارکرد اطلاع‌رسانی و کارکرد استراتژیک است که با نقش‌آفرینی رسانه‌ها در 3 فاز پیش، حین و پس از بحران تعریف می‌شود.نتیجه گیری نتایج تحقیق نشان داد عوامل زمینه‌ساز کنشگری موثر رسانه‌ها در فاز پیش‌بینی بحران‌های اجتماعی‌سیاسی، شامل پیشران زیرساختی، توانمندی کارکردی رسانه، پیشران نیروی انسانی، پیشران استانداردهای حرفه‌ای و سرمایه اجتماعی رسانه است. نتایج کنشگری موثر رسانه‌ها در فاز پیش‌بینی بحران‌‌ها در 3 حوزه پیامدهای اجتماعی کنشگری موثر رسانه پیش از بحران، پیامدهای سیاسی کنشگری موثر رسانه پیش از بحران و پیامدهای ناشی از مسئولیت اجتماعی مشخص شد. عوامل زمینه‌ساز کنشگری موثر رسانه‌ها در پیشگیری از بحران‌های اجتماعی‌سیاسی نیز در 2 زمینه پیشران‌های مرتبط با عموم و پیشران‌های مرتبط با دولت و مدیران بحران مشخص شد. نتایج کنشگری موثر رسانه‌ها در پیشگیری از بحران‌های اجتماعی‌سیاسی به پیامدهای ماکرو و میکرو تقسیم شد. عوامل زمینه‌ساز کنشگری موثر رسانه‌ها در فاز آماده‌سازی در برابر بحران‌ نیز شامل پیشران‌های فرایندی، محتوایی و بافتاری تعریف شد و درنهایت نتایج کنشگری موثر رسانه‌ها در فاز آماده‌سازی در برابر بحران‌های اجتماعی‌سیاسی، در 3 حوزه پیامدهای آموزشی، روان‌شناختی و عملکردی رسانه دسته‌بندی شد. 

identifying the drivers and consequences of the mainstream media’s effective activism in managing soci-political crises in iran

background and objective in scientific texts on crisis management in iran, crisis mostly refers to natural disasters and less attention has been made to man-made disasters. in this article, by emphasizing three prediction, prevention, and preparation phase of crisis management, we aim to identify the driving factors and the consequences of mainstream media’s effective activism in managing socio-political crises in iran.method this is a qualitative study. the participants were 15 media policymakers, experts in the field of crisis management, and politicians in the field of socio-political affairs in iran, who were selected by purposive and snowball sampling methods and semi-structured interviews continued until reaching until reaching theoretical saturation. the data analysis method was the thematic content analysis. results from a total of 250 initial codes, 159 basic themes, 26 organizing themes, and 8 global themes were obtained. based on the findings, the role of the media in socio-political crisis management before, during, and after the crisis included supporting public opinion, raising awareness, holding responsible institutions accountable, informing, and having strategic function. the factors driving effective media activism in predicting socio-political crises included infrastructure drivers, functional capability, human resources, professional standards, and social capital. the consequences of effective media activism in predicting socio-political crises were: social, political, and media’s social responsibility-related consequences.  the factors driving effective media activism in preventing socio-political crises were divided into the drivers related to the public and the drivers related to the government/crisis managers. the consequences of effective media activism in preventing socio-political crises were divided into macro and micro consequences. the factors driving effective media activism in preparing for socio-political crises included process-related, content-related, and contextual drivers. the consequences of effective media activism in preparing for socio-political crises were categorized into three areas: educational, psychological, and functional outcomes.conclusion the mainstream media in iran can have effective activism in predicting, preventing, and preparing for social-political crises.