شناسایی و رتبه‌بندی توانمندسازهای تاب‌آوری زنجیره‌تامین سلامت با تمرکز بر بیمارستان‌های دولتی

زمینه و هدف رخدادهای اخیر نشان داده است بروز اختلال در زنجیره‌تامین سلامت، به کمبود تجهیزات پزشکی موردنیاز برای ارائه مراقبت‌های صحیح به بیماران، ایجاد بحران‌های درمانی و اجتماعی و افزایش تقاضای غیرعادی خدمات پزشکی منجر می‌شود. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، شناسایی و رتبه‌بندی توانمندسازهای تاب‌آوری زنجیره ‌تامین سلامت با تمرکز بر بیمارستان‌های دولتی است. مرور ادبیات نشان می‌دهد تاکنون پژوهشی به تحلیل تواتمندسازهای تاب‌آوری زنجیره سلامت به‌طور خاص در بیمارستان‌های دولتی نپرداخته است.روش پژوهش حاضر، کاربردی، با ماهیت توصیفی و ازلحاظ زمانی، مقطعی است که با رویکرد پیمایشی انجام شده ‌است. جامعه آماری این پژوهش، خبرگان متخصص در حوزه مدیریتی بیمارستان‌های دولتی شهر اصفهان بود که 20 نفر به‌عنوان نمونه‌آماری براساس روش نمونه‌گیری قضاوتی انتخاب شدند. براساس مرور ادبیات نظام‌مند، توانمندسازهای تاب‌آوری زنجیره ‌تامین سلامت، شناسایی و سپس متناسب با بیمارستان‌های دولتی بومی‌سازی شدند. درخت تصمیم توانمندسازها در قالب 4 توانمندساز اصلی قابلیت‌های ارتجاعی زنجیره‌تامین، ویژگی‌های عملیاتی زنجیره‌تامین، قابلیت‌های گزارش‌دهی و قابلیت‌های شناختی و 11 توانمندساز فرعی ترسیم شد. از پرسش‌نامه مقایسات زوجی برای گردآوری داده‌ها استفاده شد. نرخ ناسازگاری پرسش‌نامه‌های جمع‌آوری‌شده کمتر از 0/1 بود که نشان از اعتبار آن‌ها داشت. برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های گردآوری‌شده با روش فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی، از نرم‌افزار expert choice نسخه 11 استفاده شد. همچنین، برای تحلیل تاثیرات متقابل بین متغیرها از رویکرد ماتریس تاثیرات متقابل و نرم‌افزار micmac نسخه 5.3.0 استفاده شد. یافته ها نتایج نشان داد به‌ترتیب قابلیت‌های ارتجاعی زنجیره‌ تامین، قابلیت گزارش‌دهی، قابلیت شناختی و ویژگی‌های عملیاتی زنجیره‌تامین بر تاب‌آوری زنجیره‌تامین سلامت تاثیر دارند. همچنین، چابکی، قابلیت‌های فناوری اطلاعات و مدیریت ریسک زنجیره‌تامین به‌عنوان مهم‌ترین توانمندسازهای فرعی تعیین شدند. توانمندسازها در 4 دسته مستقل، خودمختار، وابسته و پیوندی (کلیدی) تقسیم شدند که چابکی، انعطاف‌پذیری و سرعت در گروه متغیرهای پیوندی قرار گرفتند که نشان از تاثیرگذاری و تاثیرپذیری شدید این توانمندسازها است.نتیجه گیری برای ارتقای تاب‌آوری زنجیره‌ تامین سلامت با تاکید بر بیمارستان‌های دولتی، مدیران مربوطه باید به‌طور جدی به تقویت قابلیت‌های ارتجاعی (با تمرکز بر چابکی) و گزارش‌دهی (با تمرکز بر فناوری اطلاعات) زنجیره‌تامین سلامت اهتمام ورزند. همچنین، ارتقای سطح انعطاف‌پذیری و سرعت را به‌صورت بلندمدت و پایدار در برنامه‌های خود قرار دهند. 

the enablers of healthcare supply chain resilience for public hospitals in iran

background and objective recent disasters have shown that disruptions in the healthcare supply chain can lead to shortages of essential medical equipment necessary for proper patient care, creating medical and social crises, and increasing the demand for medical services. the present study aims to identify and rank the enablers of healthcare supply chain resilience in iran, focusing on public hospitals.method this is a descriptive mixed-method study with a cross-sectional design conducted in 2024. the participants included 20 experts from the management section of public hospitals in isfahan, iran, who were selected using a judgment sampling method. based on a systematic literature review, the enablers of healthcare supply chain resilience were identified and ranked using the analytic hierarchy process (ahp) by employing the paired comparison kernel in expert choice software. additionally, the cross-impact matrix multiplication (micmac) approach was employed to analyze the interrelationships between enablers. results the identified enablers were classified into four main groups: elastic capabilities (agility, flexibility), reporting capabilities (sustainability, security, supply chain network design, robustness), cognitive capabilities (supply chain risk management, awareness/sensitivity), and operational features (it capabilities, speed, collaboration). the elastic capabilities ranked first among the enabling groups. based on the micmac analysis, agility, flexibility, and speed were placed in the linkage category, indicating that these enablers had the highest impact and could be significantly influenced by other factors.conclusion to enhance the resilience of the healthcare supply chain in public hospitals in iran, relevant managers should pay special attention to the supply chain’s elastic capabilities (particularly agility) and reporting capabilities (mainly information technology). also, they should incorporate long-term and sustainable strategies to increase the flexibility and speed of their plans.