امکان‌‏سنجی قاعدۀ حلیت طیبات و حرمت خبائث

قاعدۀ تحلیل طیبات و تحریم خبائث در منابع فقهی به‌صورت گسترده مورد استناد قرار گرفته است. با این حال، دربارۀ واقعیت آن، پرسش‌های جدی وجود دارد. مسئلۀ اصلی در مورد آن این است که آیا تحلیل طیبات و تحریم خبائث جنبۀ انشایی دارد به‌گونه‌ای که از آن بتوان حکم موضوعات جدید را استنتاج نمود؟ جمع بسیاری از فقیهان بر این باورند و از آن به‌عنوان قاعده‎ای فقهی یاد می‌کنند و حتی آن را از ضروریات دین می‌دانند و برای اثبات حجیت آن به آیات قرآن کریم و روایات استدلال می‏کنند. دیدگاه دیگر این است که تحلیل طیبات و تحریم خبائث، واقعیت باطنی نظام قانون‏گذاری اسلام است و احکام آن بر اساس موازینی چون طیب و خبیث بودن متعلق تشریع شده است، اما این بدین معنا نیست که مکلفان خود قادر به تشخیص مصادیق باشند. پژوهش حاضر که به روش توصیفی – تحلیلی و مستند به منابع کتابخانه‌ای است، در صدد است ضمن تحلیل دیدگاه‌ها و ادلۀ ایشان به بررسی مفاد قاعده، تطبیقات آن، وظیفۀ عملیه در زمان شک و مدارک اعتبار آن بپردازد. برآیند پژوهش این است که اصل حلیت طیبات و حرمت خبائث به‌عنوان قاعده‏ای فقهی تمام نیست و اصطیاد احکام فقهی بر پایۀ عناوین طیب و خبیث از شئون شارع مقدس است و غیر او شایستۀ این مهم نیست.

feasibility study of the rule of permissibility of good things and prohibition of impure things in islamic jurisprudence

the principle of permitting of ṭayyibāt (permissible things) and the prohibition of khabāʾith (forbidden things) has been extensively referenced in islamic jurisprudential sources. however، substantial questions exist regarding its underlying reality. the primary issue concerns whether permitting of ṭayyibāt and the prohibition of khabāʾith possess a constitutive aspect such that it can be used to derive rulings for new issues. a significant number of jurists (fuqahā) believe in its applicability، referring to it as a legal principle and asserting that it is even among the necessities of the faith and religion. they rely on verses from the qurʾan and prophetic traditions (ahādīth) to validate its authority. alternatively، another view posits that permitting of ṭayyibāt and the prohibition of khabāʾith represents the intrinsic reality of the islamic legal framework، with its rulings based on criteria such as what is ṭayyib and what is khabīth. however، this does not imply that individuals (mukallafīn) are capable of discerning specific instances accurately. this study، which adopts a descriptive-analytical approach based on library resources، aims to analyze these perspectives and their supporting arguments while investigating the implications of this principle، its applications، the obligations during uncertainty (shakk)، and the validity of its sources. the conclusion drawn is that the principle of the permissibility (ḥilliyya) of ṭayyibāt and the prohibition (ḥurma) of khabāʾith is not fully established as a comprehensive qāʿida fiqhiyya (legal principle). deducing specific aḥkām fiqhiyya (legal rulings) based on the qualities of being ṭayyib (pure، good) or khabāʾith (impure، bad) falls within the purview of the sacred lawgiver (shāriʿ muqaddas)، and none other is qualified for this significant task.