رهیافتی به شناسایی مولفه‌های قرارداد صوری

امروزه موضوع قراردادهای صوری، چالش ها و مشکلات فراوانی در جوامع اسلامی ایجاد کرده است، چرا که بنا بر مبانی فقه اسلامی، قرارداد صوری باطل است، اما در این میان شناخت قرارداد صوری از قرارداد واقعی بسی مشکل می‌نماید. بر این اساس ارائه شاخصی گویا برای شناخت قرارداد‌های صوری ضروری است. برای دستیابی به شاخص باید ابتدا مفهوم و مولفه های قرارداد صوری معین شود تا در مرحله بعد بتوان به نماگرهای قرارداد صوری دست یافت. ازاین‌رو در این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی و بر اساس مبانی فقه جواهری تلاش شده است با نگاهی جامع به آموزه های عقلی و نقلی اسلام، ابتدا اشاره‌ای به مفهوم و مبانی بطلان قرارداد های صوری در فقه امامیه شود و سپس مولفه‌های قرارداد صوری در فقه امامیه ارائه گردد. نتایج حاصل از این پژوهش حاکی از این است که نشانه‌ها و امارات صوری بودن قرارداد عبارت‌اند از: عدم آگاهی طرفین از مفاد قرارداد، محابات مبتذل، عدم التزام به لوازم عرفی قرارداد واقعی، لغو حکم شارع با عقود در هم تنیده و استفاده از عناوین پوششی مغایر با ماهیت اصلی قرارداد.

an approach to identifying the components of sham contracts

nowadays، the issue of sham contracts or simulated contracts has created many challenges and problems in islamic societies، because a sham contract (simulated contract) according to the fundamentals of islamic jurisprudence is invalid، but in the meantime، it is very difficult to distinguish the sham contract or simulated contract from the authentic contract or genuine contract. accordingly، it is necessary to provide an illustrative standard for the recognition of simulated contracts. in order to achieve the standard، the concept and components of the simulated contract must first be determined so that in the next step، the indicators of the simulated contract can be achieved. therefore، it has been tried in this article، with a descriptive-analytical method and based on the fundamentals of jawāhir jurisprudence or jawāhir al-kalām fī sharḥ sharāʾiʿ al-islām (arabic: جَواهِر الکَلام فی شَرح شَرائِع الاسلام)، to take a comprehensive look at the rational and traditional teachings of islam، first to refer to the concept and fundamentals of the nullity of sham contracts (simulated contracts) in jaʿfarī jurisprudence، and then to present the components of a sham contract in jaʿfarī jurisprudence. the results of this research indicate that the signs and presumptions of a sham contract are: lack of awareness of the parties about the terms of the contract، muḥābāt al-mubtadhal (arabic: مُحَاباة الْمُبْتَذَل)، non-compliance with the customary requirements of the authentic contract or genuine contract، cancellation of shāriʿ (the legislator) ruling with intertwined contracts، and the use of cover titles that are contrary to the main nature of the contract.