واکاوی فقهی، حقوقی ماهیت و آثار شرط پیدایش حق فسخ در فرض عدم پرداخت ثمن در قرارداد بیع

گاهی در قرارداد بیع شرط می‌شود که فروشنده در صورت تخلف خریدار نسبت به پرداخت ثمن یا اقساط آن، حق فسخ قرارداد را دارد. در مورد این شرط از سویی این سوال جدی وجود دارد که ماهیت شرط مزبور و خیار ناشی از آن چیست و از سوی دیگر چه اثری بر این شرط بار می‌شود. آیا قراردادهای ناقلی که مشتری نسبت به مبیع منعقد می‌نماید صحیح است یا وضعیت حقوقی دیگری دارد؟ در صورتی که قرارداد نخست توسط فروشنده و به استناد تخلف خریدار، فسخ شود، آیا امکان استرداد مبیع از انتقال گیرنده در قراردادهای متعاقب وجود دارد یا خیر؟ این جستار با روشی توصیفی، تحلیلی و از منظر فقهی و حقوقی در صدد بر آمده است پاسخ سوالات یاد شده را بیابد و رای وحدت رویه شماره 810 دیوان عالی کشور را نیز در ترازوی نقد قرار دهد. نتایج این جستار حاکی از این است که توصیف شرط یادشده با عنوان شرط خیار یا خیار تخلف از شرط از ایرادات کمتری برخوردار است؛ البته رای وحدت رویه در این خصوص ساکت است. در خصوص تاثیر شرط بر قراردادهای متعاقب، به رغم وجود دیدگاه های فقهی و حقوقی مختلف، صحت قراردادهای بعدی اقوی به نظر می‌رسد مگر اینکه از اراده انعکاس یافته طرفین قرارداد نخست خلاف آن به وضوح استنباط گردد، در خصوص استرداد مبیع از انتقال گیرنده های بعدی نیز همان گونه که از رای وحدت رویه نیز به درستی استنباط می‌شود، این مسئله تابعی از اراده طرفین قرارداد نخست به نظر می‌رسد.

legal and jurisprudential scrutiny of substance and effects of appearance of right of cancellation in case of non-payment of price in sale contract

occasionally، there is a condition as a sale contract in which، if the buyer has a violation in paying the price، the seller has the right of cancellation of the contract. one could ask what is the substance of this condition and its option and what is the effect of the condition? are a contract with a transfer nature that the buyer concludes is valid? if the seller rescinds the first contract by virtue of a violation by the buyer، is the restitution of the object of sale in a subsequent contract possible? by analytical-descriptive method and from legal and jurisprudential view، this research tries to come out answers to these questions and scrutinize supreme court no.810. this research shows that the description of the above-mentioned condition as the condition of option and option of the unfulfilled condition have fewer objections. of course، the decision is silent about it. although there are different legal and jurisprudential views about the effect of condition on subsequent contracts، the subsequent contracts are valid unless otherwise inferred from the reflected intention of the parties of the first contract. according to the decision، the restitution from subsequent assignees is subject to the parties' intention to the first contract.