تحول جنبش اسلام‌گرایی در ترکیه: از رادیکالیسم به عمل‌گرایی (1923-2002)

جنبش اسلام‌گرایی در ترکیه از زمان تاسیس جمهوری تا سال 2002، تحولات عمیق و پیچیده‌ای را تجربه کرده است. این مقاله به تحلیل سیر تکاملی این جنبش با تمرکز بر مفاهیم «رادیکالیسم» و «عمل‌گرایی» می‌پردازد. پرسش اصلی این پژوهش این است که عوامل سیاسی و بین‌المللی موثر بر تحولات جنبش اسلام‌گرایی در ترکیه چیست و چگونه این عوامل باعث تحول گفتمان این جنبش از رادیکالیسم به عمل‌گرایی شده‌اند. مقاله حاضر با استفاده از روش تحلیل تاریخی و با تکیه بر منابع مکتوب و برخط، نشان می‌دهد که جنبش اسلام‌گرایی در ترکیه ابتدا به‌عنوان واکنشی رادیکال به سکولاریسم و مدرنیته غربی شکل گرفت و هدف آن ارائه بدیلی برای مدرنیته غربی بود. با این حال، تحولات سیاسی داخلی و تغییرات در عرصه بین‌المللی موجب تغییرات قابل‌توجه در این جنبش شدند. به‌ویژه پس از دهه 1990 و ظهور حزب عدالت و توسعه، جنبش اسلام‌گرایی به سمت عمل‌گرایی و همگرایی با سیستم سیاسی ترکیه حرکت کرد و مدرنیته را با اصول اسلامی ترکیب نمود. این تغییر جهت، علاوه بر تاثیر بر سیاست‌های داخلی ترکیه، روابط این کشور با قدرت‌های جهانی را نیز دگرگون کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که تحولات جنبش اسلام‌گرایی در ترکیه نتیجه تعامل پیچیده‌ای میان عوامل داخلی و بین‌المللی است که موجب گذار از رادیکالیسم به عمل‌گرایی شده است.

the evolution of the islamist movement in turkey: from radicalism to pragmatism (1923-2002)

the islamist movement in turkey has undergone significant and intricate developments from the establishment of the republic until 2002. this article analyzes the evolution of the islamist movement, focusing on the concepts of radicalism and pragmatism. the main question of this research is: what are the political and international factors influencing the development of the islamist movement in turkey, and how have these factors contributed to the transformation of its discourse from radicalism to pragmatism? using the method of historical analysis and drawing on both written and online sources, this article shows that the islamist movement in turkey initially emerged as a radical reaction to secularism and western modernity, with the goal of offering an alternative to western modernity. however, domestic political developments and changes in the international arena have led to significant transformations within this movement. particularly after the 1990s, with the rise of the justice and development party, the islamist movement shifted towards pragmatism and sought integration with the turkish political system, blending modernity with islamic principles. this change of direction, in addition to impacting turkey's domestic politics, also transformed the country's relationships with global powers. the research findings indicate that the developments within the islamist movement in turkey result from a complex interplay of domestic and international factors, which have facilitated the transition from radicalism to pragmatism.