مقایسه دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی و آیت‌الله طالقانی در رابطه با انقلاب اسلامی ایران

در این مقاله با مطالعه آثار مکتوب آیت‌الله‌طالقانی و آیت‌الله‌مصباح‌یزدی و تشکیل جدول مقایسه‌ای و اخذ نقاط مشترک و متمایز با استفاده از روش کیفی تحلیل تم به منظور پاسخ به این سوال که «نظرگاه‌های آیت‌الله‌طالقانی و آیت‌الله‌مصباح‌یزدی در خصوص انقلاب و انقلاب اسلامی ایران چیست و نقاط افتراق و اشتراک آن کدام است؟» اقدام به مقایسة نوآورانة روشی و دیدگاه‌های صاحب‌نظران صدرالاشاره شد. ابتداً با هدف گردآوری متن مورد بررسی از ابزار فیش برداری از منابع، متون و اسناد بهره جسته و در سطح تحلیل اسنادی با مراجعه به نظریه‌ها و مقالات معتبر در خصوص «انقلاب و مضامین مورد تاکید صاحب‌نظران» مورد بررسی قرار گرفت و «بهرة نظری» جداول تدوین و در ستون (مبدا مقایسه) مندرج گردید؛ و سپس وفق فرایند روش «تحلیل مضمون»، مضامین مورد نیاز از متون گردآوری شده، اخذ و دسته‌بندی و در ستون‌های مربوطه در «جدول مقایسه‌ای» گنجانیده شد و در نهایت به منظور مقایسه جزء به جزء دیدگاه‌ها، نقاط افتراق و اشتراک، استخراج و در ستون مربوطه درج گردید. از مجموع یافته‌ها، می توان به اشتراکات نظری منتج از هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی اسلامی اشاره و در تمایزات دیدگاه مرحوم‌طالقانی می‌توان به رویکرد تک‌عامله، سلبی، سیاسی و تبیین انقلاب با گزارة رابطه استبدادگر و استبداد شونده و برجستگی نقش توده‌ها و شورا در حکومت اشاره کرد و در تمایزات دیدگاه مرحوم‌مصباح‌یزدی نیز به رویکرد ایجابی، فرهنگی، چندعامله و تاکید بر موثریت نخبگان، کارگزاران و نهادهای اجتماعی در حکومت و برجستگی نقش اسلامیت در مفهوم مردم‌سالاری دینی و اهمیت نقش رهبر و مردم در شکل‌گیری انقلاب و حکومت اشاره کرد.

comparing the views of ayatollah mesbah yazdi and ayatollah taleghani regarding the islamic revolution of iran

first, in this article, the writings of ayatollah taleghani and ayatollah mesbah yazdi were studied, and then, in order to compare their views, we made a table, which includes columns of the common and different points of the opinions of these two scientists. and by using the method of qualitative analysis - thematic analysis - to these questions: (what are the views and definitions of taleghani and mesbah-yazdi regarding the concepts of revolution and islamic revolution of iran? and what are the theoretical differences? answer gave we have given.then we concluded that they agree on the definition of revolution in the foundations of islamic ontology and epistemology. but mr. taleghani's approach has one-factor, negative, political characteristics and the propositions relationship between the tyrant and the oppressed and the role of the masses and the council in the government are visible in his definition of revolution and the concept of democracy in the proposition religious democracy it is of great importance to him.however, mr. mesbah-yazdi's approach has positive, cultural, and multifactorial characteristics, and the concepts of the role of the leader, people, elites, agents, and social institutions are evident in his definition of revolution. also, the concept of islamism in the proposition of religious democracy is more important for him.