تاریخ‌گذاری روایت «سبعه احرف» بر اساس روش تحلیل ترکیبی اسناد-متن

هدف: روایت «سبعه احرف» یکی از مهم‌ترین مباحث تاریخ قرآن است که به نزول قرآن بر هفت حرف اشاره دارد. این روایت، به دلیل تحریرهای گوناگون، تفاسیر مختلفی یافته و گاه به شبهۀ تحریف قرآن دامن زده است. هدف پژوهش حاضر، تاریخ‌گذاری روایت «سبعه احرف» با بهره‌گیری از روش تحلیلی و ترکیبی اسناد-متن در منابع فریقین است.روش: تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش تاریخ‌گذاری ترکیبی انجام شده است. بدین صورت که ابتدا تحریرهای مختلف روایت گردآوری و شبکه اسناد آن ترسیم شد، سپس محتوای متن تحلیل گردید و در نهایت داده‌های سندی به تحلیل متنی افزوده شد تا سیر تاریخی روایت بازسازی شود.یافته‌ها: بررسی‌ها نشان می‌دهد که روایت «سبعه احرف» در منابع اهل سنت بسامد بیشتری دارد و در منابع اولیه شیعه حضور ندارد، مگر در آثار شیخ صدوق که خود با باورهای کلامی او تعارض دارد. بیشتر این روایات فاقد حلقه مشترک اصلی‌اند و تنها در ماجرای اختلاف قرائت عمر و هشام بن حکیم در سورۀ فرقان، حلقۀ مشترک اصلی (ابن شهاب زهری) و حلقه‌های مشترک فرعی (مالک بن انس، لیث) مشاهده می‌شود. افزون بر این، برخی تحریرها دلالت دارند که مقصود از «هفت حرف» ناظر به حوزه معنا و تفسیر قرآن بوده است، نه اختلاف قرائات اصطلاحی.نتیجه‌گیری: تحلیل ترکیبی اسناد-متن نشان می‌دهد که روایت «سبعه احرف» با مسئلۀ اختلاف قرائات سبعه ارتباطی ندارد و بیشتر ناشی از عوامل زبانی و لهجه‌ای بوده است. تاریخ‌گذاری بیرونی این روایات آن‌ها را به سال‌های پایانی حیات پیامبرa منسوب می‌سازد، اما واکنش‌های شدید صحابه در برابر اختلاف قرائت نشان می‌دهد که پدیدۀ قرائات به معنای مصطلح، در صدر اسلام وجود نداشته است.

dating the ḥadīth of “seven aḥruf (letters)” based on the combined isnād-text analysis method

objective: the ḥadīth of sabʿat aḥruf (“seven letters”) is one of the most debated topics in qurʾānic studies. due to its multiple textual versions, this narration has given rise to diverse interpretations and, at times, raised doubts about qurʾānic integrity. the present study aims to date the sabʿat aḥruf narration by employing a combined isnād–matn analytical method across both sunni and shīʿī sources.method: this research adopts a descriptive–analytical approach and a combined isnād–matn dating method. first, different textual variants were collected and isnād networks reconstructed; then, textual content was analyzed and enriched with isnād data to reconstruct the historical development of the narration.results: the study shows that this narration occurs far more frequently in sunni sources than in early shīʿī works, appearing only in al-ṣadūq’s writings, which nevertheless conflict with his doctrinal position affirming a single mode of qurʾānic revelation. most isnād networks lack a common core transmitter, except for reports describing the dispute between ʿumar ibn al-khaṭṭāb and hishām ibn ḥakīm over sūrat al-furqān, where ibn shihāb al-zuhrī functions as the main common link and mālik ibn anas and layth as secondary links. furthermore, some variants interpret the “seven letters” as pertaining to qurʾānic meaning and exegesis rather than formal recitational differences.conclusions: the isnād–matn analysis indicates that the sabʿat aḥruf narration is not directly related to the concept of the canonical qirāʾāt sabʿa but rather to dialectal and linguistic facilitation. external dating attributes the narration to the final years of the prophet’s life, while the companions’ surprise at hearing variant recitations suggests that systematic variant readings did not exist in early islam.