بازخوانی مسئله جواز وقف اختیاری بر فواصل آیات

وقف اضطراری در هر جایگاهی جایز است؛ اما وقف اختیاری پیرو ضوابط وقف و ابتدا در مواضع، مختلف است. با توجه به اشتمال قرآن کریم بر بیش از شش هزار آیه، یکی از رایج‌ترین مواضع وقف، انتهای آیات است و در نتیجه، بررسی ضابطۀ وقف بر انتهای آیات مختلف، از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد بود. در مقایسه ابتدای آیات با انتهای آیه پیشینِ خود سه دسته آیه وجود دارد: 1. آیاتی که در لفظ و معنا از آیه پیشین خود مستقل هستند؛ 2. آیاتی که فقط وابستگی معنایی دارند؛ 3. آیاتی که وابستگی لفظی دارند. وقف بر انتهای آیات دسته اول و دوم و ابتدای از ما بعد آنها بدون اختلاف جایز است؛ اما درباره آیات دسته سوم اختلاف است که آیا وقف اختیاری بر انتهای چنین آیاتی جایز است یا ممنوع؟ و بر فرض جواز وقف، ابتدای از ما بعد آن چه حکمی دارد؟ دانشمندان درباره وقف بر فواصل این دسته آیات چهار دیدگاه ارائه کرده اند. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به دو سوال فوق پاسخ می دهد. ادله نظرات چهارگانه مورد نقد قرار گرفت و هیچ کدام پذیرفته نشد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که سنت بودن وقف بر انتهای همه آیات قابل اثبات نیست؛ اما با ملاحظه اینکه انتهای آیات دقیقا مانند سایر عبارت های قرآنی نیست، وقف اختیاری بر انتهای آیات دسته اول و دوم مطلوب است و در آیات دسته سوم به منظور نشان دادن اعجاز بیانی و نظم‌آهنگ قرآن وقف اختیاری بر انتهای این آیات جایز است.

revisiting the permissibility of optional waqf at verses engings/ distances (fawasil -e- ayat)

waqf idtirari (compulsory pause) is permissible at any position in quranic recitation; however, waqf ikhtiyari (optional pause) is governed by the specific rules of waqf wa ibtida’ (pausing and resuming). given that the quran contains over 6,000 verses, the most common place for a waqf is at the end of verses, making the examination of the rules for pausing at the end of different types of verses particularly significant. when comparing the beginning of a verse to the end of the preceding verse, three categories of verses emerge: 1. verses that are independent in both wording and meaning from the preceding verse. 2. verses that are dependent on the preceding verse only in meaning. 3. verses that are dependent on the preceding verse in both wording and meaning. it is unanimously agreed that pausing at the end of verses in the first and second categories, and resuming with the subsequent verse, is permissible. however, regarding the third category, there is a scholarly disagreement on whether an optional waqf is permissible at such verse endings. furthermore, if such a waqf is permissible, what are the rules for resuming recitation afterward? scholars have proposed four perspectives on the permissibility of waqf at the boundaries of verses in the third category. this article employs a descriptive-analytical method to address the aforementioned questions. after critically evaluating the arguments of these four perspectives, none were deemed conclusive. the findings indicate that the sunnah does not explicitly prescribe pausing at the end of every verse. nevertheless, considering that the end of verses is distinct from other quranic phrases, an optional waqf at the end of verses in the first and second categories is desirable. for verses in the third category, optional waqf at their boundaries is permissible to demonstrate the quran’s linguistic inimitability (i’jaz bayani) and rhythmic coherence.