اصول مخاطب‌شناسی از دیدگاه امام علی(ع)در نهج‌البلاغه

ارتباط میان انسان‌ها سنگ بنای جامعه انسانی است و هر ارتباطی حدّاقل از سه مولّفه متکلّم (ارسال‌کننده پیام)، پیام (متن/ کلام)، مخاطب (دریافت‌کننده پیام) تشکیل می‌شود. هدف از برقراری ارتباط نیز نقل و انتقال پیام است. هر متکلّم برای اینکه پیام خود را به بهترین شکل به مخاطب ارایه کند، نیازمند آن است که اطّلاعاتی در مورد مخاطب داشته باشد و بر مبنای آن اطّلاعات، به محتوایی که در دست دارد، شکل و ساختاری منطقی و اثربخش بدهد. کتاب نهج‌البلاغه مجموعه‌ای متشکّل از پیام‌هایی دینی و اخلاقی است که خطاب به مردمی با ویژگی‌های گوناگون بسیار بیان شده است، با وجود گوناگونی پیام‌ها و مخاطبانِ این کتاب، همه سخنوران بزرگ ادبیّات عربی و پارسی برآنند که انتقال پیام در این کتاب به شکلی تحسین‌برانگیز صورت گرفته، به گونه‌ای که آن را بزرگترین شاهکار ادبیّات عربی پس از قرآن قرار داده است، چرا که شاخصه‌ها و معیارهایی صحیح و موثّر را برای تقسیم‌بندی مخاطبان به کار برده است. این پژوهش با سیری در نهج‌البلاغه به جستجوی این شاخصه‌ها می‌پردازد. شاخصه‌هایی که از نظر جامعیّت و روش‌مندی در تمامی ادوار قابل استفاده و با حذف مواردی که با نقش سنّتی مخاطب در دوره اوّلیّه اسلام در تضاد است ـ کاملاً بر اصول علمی مبحث مخاطب‌شناسی در علم ارتباطات قابل تطبیق است.

The principles of knowing of addressee in Nahj alBalagha according to Imam Ali's viewpoint

Abstract Human relationship is foundation stone of human societies. Every communication includes at least three components: the speaker (the sender of message) message (speech text) and theaudience (the receiver of the message). Therefore, the purpose of communication is to convey a message. In order to give the audience a message in the best way, each speaker requires the information regarding the audience that according to that information, offer the content of message into reasonable and effective structure. Nahj alBalagha consists of series of religious message that is aimed at people with different characteristics. However, all the great Arabic and Persian lecturers express that conveying a message in this book has been done in the successful and admirable way, and after Quran, it is regarded as a masterpiece of Arabic literature, because of accurate and effective criteria adopted for categorizing the audience. This study examines these criteria based on Nahj alBalagha.