حدود وظایف و مسئولیت‌های مهندس ناظر در ایمنی عملیات ساختمانی: مطالعه نظام حقوقی ایران

مقررات و رویه قضایی کنونی، مهندس ناظر را به عنوان اصلی‌ترین موظف به نظارت بر کلیه مسائل ایمنی در عملیات ساختمانی تلقی می‌کند. وظیفه‌ی کنونی مهندس ناظر مبتنی بر درکی غلط از آیین‌نامه حفاظت فنی کارگاه‌های ساختمانی شکل گرفته و در دو ویرایش اخیر مقررات ملی ساختمان نیز راه یافته است. بر اساس منطقی که در نظام حقوقی کشور وجود دارد، وظیفه‌ی مهندس ناظر قاعدتاً محدود به نظارت بر رعایت ایمنی در مسائل سازه‌‌ای است. مهندس ناظر نه صلاحیت تخصصی و نه اختیار لازم برای نظارت بر مسائل ایمنی برآمده از روابط کار، بالاخص رفتارهای کارگران را ندارد. وظیفه‌ی نظارت بر عملیات کارفرما در این زمینه طبق ماده‌ی 96 قانون کار به عهده بازرسی کار است. افزون بر این در حالی که ایفای چنین وظایف گسترده‌ای از مهندس ناظر توقع می‌رود، تنها اختیار وی، گزارش‌دهی به مرجع رسمی ساختمان جهت متوقف ساختن عملیات ساختمانی است. مهندس ناظر در این موارد، اوّلاً به عنوان نماینده دولت، با اقتدار عمومی مقرر نسبت به امور حاکمیتی، اِعمال نظارت می‌کند و این اقتدار اصولاً از هر گونه ادعای جبران خسارت مصون است و مگر در صورت وجود قانون خاص، مسئولیتی ندارد. در این زمینه نیز قانونی وجود ندارد. ثانیاً مهندس یک مقام گزارش‌گر در تصمیم‌گیری توقف عملیات ساختمانی است و اگر مسئولیتی قابل تصور باشد، در درجه‌ی اول به عهده‌ی مرجع رسمی ساختمان است که مقام تصمیم‌گیر به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با اتخاذ روش دکترینال حقوقی، ضمن تنویر بیان مقرره‌گذار در مصوبات راجع به مهندس ناظر، تفسیر مشخصی از حدود دقیق وظایف و مسئولیت‌های مهندس ناظر در اجرای وظایف نظارتی پدید آورده و جنبه‌های عمومی و به تبع مصون از مسئولیت اقدامات مهندس ناظر را برجسته کرده است.

the scope of the supervising engineer's responsibilities and duties in the construction safety: a study of the iranian legal system

the current regulations and practice assign the supervising engineer the main responsibility for supervising all safety issues in the construction operations. however, this is based on a misunderstanding of the health and safety regulations of the construction worksites, which have been introduced in the last two editions of the national construction regulations. according to the doctrine of iranian legal system, the supervising engineer's duty is mainly to monitor the safety in the structural issues. the supervising engineer lacks both the expertise and the authority to supervise safety issues related to labor relations, especially the behavior of workers. this task belongs to the labor inspectorate, as stated in article 96 of the labor law. moreover, the supervising engineer's only authority is to report to the official construction authority to stop construction operations. in doing so, the supervising engineer acts as a representative of the government, with the prescribed public power, and is immune from any compensation claims and liability, unless there is a specific law, which does not exist in this field. furthermore, the engineer is a prosecuting authority in deciding to stop construction operations, and any possible responsibility lies primarily with the official authority of the construction, which is the decision-making authority. by using the doctrinal legal method, this research clarifies the legislator's intention about the position of the supervising engineer, and provides a precise interpretation of the scope and limits of the supervising engineer's duties and responsibilities in performing supervisory duties, and emphasizes the public and immune nature of the supervising engineer's actions.