ضمانت اخلاقی در نظام حکمت صدرایی با تکیه بر آراء آیت الله جوادی آملی

در حکمت صدرایی ملاصدرا، «ضمانت اخلاقی» مسئولیتی تکوینی و وجودی است که انسان نسبت به افعال و کیفیات نفسانی خویش بر عهده دارد. ارزش هر فعل اخلاقی زمانی اصالت می‌یابد که سه رکن بنیادین نیت خالص، آگاهی کامل و اختیار تام فاعل به‌طور کامل تحقق یافته باشد. از دیدگاه صدرایی، فعل حقیقیِ اخلاقی، تنها هنگامی از ضمانت اخلاقی برخوردار است که عقل و شرع به ‌طور هم‌زمان آن را تجویز کنند؛ در غیر این صورت، فاعل به انحطاط جوهری دچار شده و از مسیر کمال انسانی منحرف می‌شود. آیت‌الله جوادی آملی، با اتکاء بر مبانی حکمت صدرایی، ثمره نهایی ضمانت اخلاقی را همانند ملاصدرا در «تجسم اعمال» می‌داند و رابطه نفس و عمل را بر مبنای سنخیت و علیت، همچون رابطه علت و معلول تبیین می‌کند.هدف این پژوهش واکاوی مبانی هستی‌شناختی ضمانت اخلاقی در حکمت صدرایی و تحلیل تطبیقی آرای آیت‌الله جوادی آملی، با تمرکز بر تبیین تجسم اعمال به‌عنوان عالی‌ترین ثمره آن است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی-نظری و بررسی تطبیقی بوده، که با اتکا بر مطالعه کتابخانه‌ای متون اصلی ملاصدرا و آثار آیت‌الله جوادی آملی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو دیدگاه، ضمانت اخلاقی نه بر ترس از پیامدهای حقوقی یا اجتماعی، بلکه بر یقین به عینیت‌یابی اخروی اعمال و نقش آن در تکوین هویت وجودی انسان استوار است. نتیجه‌گیری پژوهش آن است که در چارچوب صدرایی، تجسم اعمال، پیوندی علّی و وجودی میان نفس و افعال برقرار کرده و این پیوند، ضامن تداوم هویت انسانی و سرنوشت اخروی او می‌شود.

the fruit of moral guarantee in the system of transcendental wisdom of sadra’i, relying on the opinions of ayatollah javadi amoli

in mulla sadra’s transcendent philosophy, “moral guarantee” is defined as an ontological and formative responsibility that humans bear towards their actions and psychic states. the true value of any moral deed depends on the realization of three pillars: pure intention, full awareness, and the agent’s complete freedom, which must also receive approval from refined reason and conform with divine law. according to sadra, a genuinely moral act carries moral guarantee only if both intellect and sharia sanction it; without this, the person suffers existential decline and diverges from human perfection. ayatollah javadi amoli, following sadraean principles, likewise sees the fruit of moral guarantee in the “embodiment of actions.” he emphasizes that the soul-action relation, based on correspondence and causality, mirrors cause and effect. from his view, the soul’s persistence and bodily resurrection depend on the fact that each action and soul-state has its own existential mode and inner aspect, which, on the day of resurrection, manifests as a level of the soul’s existence. thus, moral guarantee is not explained by fear of legal or social penalty, but rather by certainty about the afterlife embodiment of acts and existential identification of the soul. through examining sadraean foundations and systematically analyzing javadi amoli’s ideas, this research shows that the supreme outcome of moral guarantee is the existential realization of acts—guaranteeing the continuity of human identity and determining one’s afterlife destiny.