محاکمۀ روسای کشورها پس از پایان سمت رسمی در پرتو طرح کمیسیون حقوق بین‌الملل

بررسی سیر تاریخی تا رویکرد نوین جامعۀ جهانی بیانگر تقدم عدالت کیفری بین‌المللی در رفتارهای خطیر بین‌المللی بر نظام حقوقی حاکم بر قواعد مصونیت مقامات دولت‌ها است. رویکردی که در رویۀ محاکم بین‌المللی، به‌ویژه دیوان کیفری بین‌المللی، انعکاس یافته است. کمیسیون حقوق بین‌الملل در طرح «مصونیت مقامات دولتی از اعمال صلاحیت خارجی» (2003) با برقراری تعادل بین عدالت و صلح، مصونیت سران کشور و روسای حکومت و وزرای امور خارجه را واجد مصونیت شخصی از اعمال صلاحیت کیفری خارجی دانست. از سوی دیگر، بیان داشت (2017) مصونیت مادی در جرائم «جنایت نسل‌کشی، جنایات علیه بشریت، جنایات جنگی، جنایت آپارتاید، شکنجه، ناپدید شدن اجباری» اعمال نمی‌شود. پژوهش حاضر بر آن است که با روش توصیفی و تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای، محاکمۀ رئیس کشور در صورت ارتکاب به جرائم بین‌المللی با توجه به تحولات حقوق بین‌الملل را مورد بررسی قرار دهد. این پژوهش با واکاوی منابع حقوق بین‌المللی و تفکیک مصونیت شخصی و مادی، نتیجه می‌گیرد که رئیس دولت در موارد ارتکاب جرائم بین‌المللی، پس از پایان سمت، قابل مجازات است. لیکن تعقیب و تسلیم رئیس دولت به مقام صلاحیت‌دار در موارد ارتکاب جرائم بین‌المللی مستلزم همکاری دولت متبوع مقام رسمی و سایر کشورها است.

prosecution of heads of state after the end of their official term in ‎light of the ilc draft articles ‎

an examination of the historical trajectory leading to the contemporary approach of the global community indicates the precedence of international criminal justice over the immunity of state officials in serious international offenses. this approach is reflected in the practice of international courts, particularly the international criminal court. the international law commission, in its 2003 draft articles on immunity of state officials from foreign criminal jurisdiction, established a balance between justice and peace, asserting that heads of state, government leaders, and foreign ministers possess personal immunity from foreign criminal jurisdiction. on the other hand, it stated in 2017 that material immunity does not apply to crimes such as genocide, crimes against humanity, war crimes, apartheid, torture, and enforced disappearance. this research aims to analyze the prosecution of a head of states for international crimes, using a descriptive and analytical method along with library sources. by examining international legal sources, the study concludes that a head of state can be prosecuted for international crimes after the end of his/her term. however, the prosecution and surrender of a head of state to the competent authority in cases of international crimes requires the cooperation of the official’s home state as well as other states.