رنج و رستگاری: توجیه مجازات به‌مثابۀ «تطهیر و کفاره‌ سکولار»

با افول پیامدگرایی و راهبردهای آن به‌عنوان رایج‌ترین نظریه‌ مجازات در دو قرن اخیر، اینک عدالت کیفری در بحران توجیه به‌سر می‌برد. این افول ناشی از تردیدهای عملی در کارامدی بازدارندگی و بازپروری و نقدهای نظری ناظر بر نگاه ابزاری پیامدگرایی به بزهکار و بی‌توجهی به عاملیت اخلاقی انسان است. همزمان، نظریه‌ رقیب، سزاگرایی، می‌کوشد تا خلا توجیه را با ارجاع به خیرهای ذاتی و غیراتفاقی ترمیم کند؛ خیرهایی که بزهکار را به ابزار صرف تقلیل نمی‌دهند و از کرامت اخلاقی محروم نمی‌کنند. برخی از این سزاگرایان چنین مزایایی را در الگوی مذهبی مواجهه با خطاکاران (گنهکاران) که بر تطهیر و کفاره متکی است، جست‌وجو می‌کنند. مشکل اینجاست که این الگو با جوامع لیبرال مبتنی بر خودآیینی، فردگرایی و تکثرگرایی سازگار نیست. برای حل این مشکل، این نظریات به بازطراحی و سکولارسازی کفاره و تطهیر می‌اندیشند، به‌نحوی که قالب سنتی حفظ و با محتوای لیبرال ترمیم شود. نتیجه‌ ادعایی، الگویی از مجازات است که در عین کارامدی اجتماعی، «هدف فی‌نفسه بودن» و «عاملیت اخلاقی» انسان را محترم بشمارد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به بازخوانی انتقادی این طرح و بررسی میزان توفیق آن می‌پردازد. ماحصل بررسی، تردید در توفیق این اقتباس است؛ اولاً این طرح به تفکیک‌ناپذیری نهادهای تطهیر، کفاره و توبه از جماعت سنتی مبتنی بر اقتضائاتی مثل وحدت و عینیت هنجاری ‌بی‌توجه است؛ ثانیاً ناسازگاری این نهادها با جامعه‌ لیبرال مبتنی بر خودآیینی و تکثر را نادیده می‌گیرد. بنابراین نه به مبدا توجه کافی دارد و نه مقصد.

pain and redemption; justification of punishment as secular atonement and penance

after the decline of consequentialism as the prominent theory of punishment in the last 200 years، the criminal justice system is in a crisis of justification. this stems from practical doubts about the effectiveness of deterrence and rehabilitation، as well as criticisms of instrumental view of the offender، which neglects their moral agency. meanwhile the retributivism، has sought to fill the justification gap by introducing new intrinsic and non-instrumental goods that do not reduce the offender to a mere tool and deprive them of moral dignity. some retributivists have sought these advantages in the religious model of treating wrongdoers based on atonement and penance. the problem is that this model is incompatible with liberal autonomy and individualism. as a solution this theory suggests a reconstruction that involves secularization of these originally religious institutions. by retaining the form and infusing them with liberal content، this approach seeks to offers a socially beneficial model of punishment that respect the idea of human being end in itself and moral agent. this article employs a descriptive and analytical approach to conduct a critical re-examination of this theories. the outcome of the analysis casts doubt on the viability of this adaptation. firstly، the plan overlooks the interconnection of the institutions of attonement، penance، and repentance from the traditional community، which is based on normative objectivity. secondly، it disregards the incompatibility of these institutions with a liberal society characterized by individualism and pluralism. therefore، it pays insufficient attention to both the origin and the destination.