معناجویی در فرایند طراحی معماری

عالمِ ظاهر و ماده از جهانِ باطن و معنا، اعتبار و کیفیت می‌یابد. پرسشِ از چیستی معنا و چگونگیِ تحقق آن در فضاهای معماری و در نتیجه ارتقاء کیفیتِ فضاهای زیست انسان، از دغدغه‌های مهم در معماری است؛ و هدف اصلی این مقاله، درکِ چگونگی کشف و عینیت‌بخشیِ این معانی در فرایند طراحی معماری است. بدین‌منظور، این پژوهش، یک صورت‌بندی از مسئلۀ «معنا» در طراحی معماری، در قالب ویژگی‌هایی در یک جدول ارائه نموده‌‌است؛ در ادامه خاستگاه معنا در طراحی معماری مورد بحث قرار گرفته‌‌است، سپس به‌ چگونگی کشف و تحقّق معنا و رویکرد‌های روش‌شناختی پرداخته‌‌است؛ و‌ پس از آن به روش‌ها، تکنیک‌ها و ابزارها، هم درجهتِ کشف و هم برای زمینه‌سازیِ تجلّی معانی اشاره‌ شده‌‌‌است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که- بعد از خاستگاه اولیۀ معنا که ذات حق‌تعالی است و در رابطۀ طولی با آن- می‌توان به خاستگاه‌هایی ثانویه برای معنا اشاره‌کرد. دستۀ اول که معانیِ کلیِ مستقل از موقعیتِ طراحی می‌باشند، برخاسته‌ از شناخت و تعاریفِ طراح در حوزه‌های انسان، هستی و ارزش‌ها؛ و هم-چنین چگونگی و نحوۀ اندیشیدن طراح، به‌مثابه یک سامانه است‌(نظام فکری طراح)؛ و دستۀ دوم که معانیِ جزئی و موقعیت‌محور هستند، برخاسته ‌از ویژگی‌های مسئله و زمینۀ طرح‌(موقعیتِ طراحی) می‌باشند. این معانی جزئی نیز در ذیل معانیِ کلی ادراک می‌شوند و در این فرایند معناجویی، این اندیشۀ طراح است که موثرترین نقش را ایفا‌می‌کند. «استنطاقِ معنا»، «قاب‌بندی» و «تجلّی» به‌عنوان رویکردهای روش‌شناختی مطرح شده‌‌است. تجلّی معانی دارای مراتب، وجوه، و به‌صورت نسبی است. رهیافتِ کلی در انجامِ این پژوهش کیفی است و برای درک ارتباط میان مفاهیم و تحلیل داده‌ها از راهبرد استدلال منطقی استفاده شده‌است. توجه به سطوح مختلف معناجویی و تبیینِ ارتباطاتِ بین این سطوح، مبنایی قوی‌تر را برای حرکت از حوزۀ نظر به عمل ایجادکرد؛ و استنتاج‌های منطقی، امکان شکل‌گیری یک مدل مفهومیِ کل‌نگر و یکپارچه از معناجویی در فرایند طراحی معماری را فراهم‌نمود.

the quest for spirituality and meaning in the architectural design process

the phenomenal world and matter derive their validity and quality from the inner world and spirituality (and meaning). the question of what spirituality and meaning are and how to realize them in architectural spaces, and as a result, improve the quality of human living spaces, is an essential concern in architecture. the main goal of this article is to understand how to discover and embody spirituality in the architectural design process. for this purpose, this paper has proposed a framework for understanding the issue of “spirituality and meaning” in architectural design. the framework is presented in the form of features in a table. in continuation the origin of spirituality in architectural design has been discussed; then, the ways of realizing spirituality and methodological approaches have been addressed, and after that, the methods, techniques, and tools that paving the way for the manifestation of spirituality and meaning have been expressed. the findings show that- after the primary origin of spirituality and meaning, which is the essence of almighty god, and in a longitudinal relationship with it, we can point to secondary origins for spirituality and meaning. the first group, which is general spirituality independent of the design situation, arises from the designer’s knowledge and definitions in the areas of humans, existence, and values; as well as the designer’s way of thinking as a system (the designer’s intellectual system); and the second group, which are partial and situation-based spirituality, arise from the characteristics of the problem and the context of the design (design situation). these partial spirituality and meanings are also perceived under the general spirituality and meanings. in this process of the quest for spirituality, it is the designer’s thought that plays the most effective role. “inquest of spirituality (and meaning)”, “framing” and “manifestation” have been proposed as methodological approaches. the manifestation of spirituality and meanings has levels and aspects and is relative. the overall approach in conducting this research is qualitative, and a logical reasoning strategy has been used to understand the relationship between concepts and data analysis. paying attention to the different levels of the quest for spirituality and meaning and explaining the connections between these levels created a stronger basis for moving from the theoretical to the practical realm, and logical inferences enabled the formation of a holistic and integrated conceptual model of the quest to the spirituality and meaning in the architectural design process.