نشانه‌شناسی و اصالت معنایی در آثار معماری: با نگاهی به یادمان‌های شهدای دانشگاه امام حسین علیه‌السلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک

اصالت معنایی در آثاری معمارانه همچون یادمان‌های شهیدان دفاع مقدس، علاوه بر پیوند تاریخی میان ادوار مختلف، منجر به زنده‌ نگه ‌داشتن یاد شهدای جنگ تحمیلی برای آیندگان نیز می‌شود و هویت و تاریخ و فرهنگ ایران را به نمایش می‌گذارد. بر این اساس، یادمان‌های شهدا دارای نشانه‌هایی حامل معنا هستند. هدف پژوهش تبیین نشانه‌های نهفته در یادمان‌های شهدا مبتنی بر اصالت معنایی آن‌ها در معماری ایرانی است. سوال پژوهش این است که از منظر نشانه‌شناسی، اصالت معنا در معماری یادمان‌های شهدای دانشگاه امام حسین علیه‌اسلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک چگونه است؟ پژوهش حاضر از روش تحقیق روش نشانه‌شناسی تحلیلی با شیوۀ جمع‌آوری اطلاعات به‌شیوۀ کتابخانه‌ای از اسناد مطروحه استفاده کرده است و برای مدون نمودن تحلیل‌های انجام‌شده، کلیات و ساختار یادمان‌های یادمان‌ شهدای گمنام در دانشگاه امام حسین علیه‌السلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک در پنج نظام محیطی، ساخت، دسترسی، کالبدی- عملکردی و منظر انجام گرفته است و مفاهیم نشانه‌های به‌کاررفته استخراج شدند. سپس با دسته‌بندی اولیه، مفاهیم نهفته در سطوح معنای صریح و ضمنی و نمادین بیان شدند. نتایج نشان داد که در یادمان‌های امام حسین علیه‌السلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک، نشانه‌شناسی و اصالت معنا در نظام‌ها و سطوح مطرح‌شده، مبتنی بر دیدگاه و فرهنگ و اعتقادات و باورهای معمار این دو یادمان بوده است تا ذات شهیدان و اصالت و پایداری آن‌ها در دفاع از میهن را از طریق عوامل ساختاری و کالبدی به هویت و فرهنگی ایرانی پیوند عمیق بزند و این پیوند و اسطوره ‌بودن شهدای ایران زمین را همراه با وجه جاودانگی آن‌ها در نظام‌های نشانه‌شناسی، از دسترسی که ورود به یادمان است و سپس با ورود به منظر و محیط پیرامون و در انتها حجم اصلی یادمان و کالبدش نشان دهد. به‌طورکلی، معماری یادمان‌های بررسی‌شده مبتنی بر وجوه معمارانه که در کالبد و فرم ساختاری آن‌ها بر اساس اصول معماری ایرانی- اسلامی نهفته است، موجب پیوستار معانی ضمنی از طریق مولفه‌های عینی شده‌اند و ازاین‌رو، می‌توانند نمادی از جعبۀ سفید معمارانه‌ای باشند که از عرفان و معنویت و پیوستار عمیق میان این دو مهم حکایت می‌کنند.

semiotics and semantic authenticity in architectural works: looking at the martyrs’ monuments

this study investigates how two iranian martyrs’ memorials architecturally encode cultural memory and national identity. analyzing the memorials at imam hossein university and pounak research science university through semiotic methodology, we examine five design systems: environmental context, structural composition, circulation patterns, functionality, and landscape.the imam hossein memorial’s minimalist “white box” geometry evokes spiritual transcendence, while pounak’s traditional techniques connect to iran’s architectural heritage. both successfully translate martyrdom concepts into spatial experiences through islamic proportions, symbolic materials, and carefully designed pathways that guide commemorative rituals. three key design syntheses emerge: blending historical principles with contemporary needs, materializing cultural values, and mediating between individual and collective memory.findings reveal these memorials function as three-dimensional narratives where every architectural element carries layered meanings. they transform visitation into collective memory journeys while balancing spirituality with physical design. the study demonstrates how traditional islamic design principles can address modern commemorative needs through innovative spatial storytelling.while limited to two case studies, the research provides architects with a framework evaluating the physical and cultural dimensions of memorial design. it shows how architecture can preserve complex historical narratives across generations through a culturally grounded spatial composition that resonates with contemporary audiences. the memorials’ success lies in their ability to maintain profound semantic depth while meeting modern functional requirements - offering valuable insights for designing meaningful commemorative spaces in culturally specific contexts worldwide.this work contributes to architectural theory by highlighting design strategies that sustain cultural continuity while innovatively addressing present-day commemorative needs. it positions architecture as a powerful medium for transmitting collective memory through carefully crafted spatial experiences rooted in, yet not constrained by, tradition.