ارزیابی مولفه‌های موثر در جذب حداکثری استفاده ‌کنندگان از مسجد با رویکرد معماری پایدار در شهر کاشان

مسجد در شهرسازی ایران در نقطۀ عطف طراحی شهری قرار داشته و همواره بخشی از ملزومات حیات جاری شهر قلمداد شده است. پایین بودن سطح مراجعۀ افراد به مساجد و همچنین بی‌توجهی به اصول معماری پایدار در راستای بهینه‌سازی مصرف منابع تجدیدناپذیر در طراحی مساجد در سال‌های اخیر، به‌عنوان مسائل اصلی این پژوهش مطرح ‌شده‌اند. بنابراین اهداف این پژوهش دستیابی به مولفه‌های جذب قشرهای مختلف جامعه به مسجد و نیز پیدا کردن راهکارهای معماری پایدار قابل‌استفاده در طراحی مساجد از دیدگاه مخاطبان و استفاده‌کنندگان از مسجد است. این پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی انجام‌ شده و در آن از مطالعات میدانی (پرسشنامه) استفاده ‌شده است. جامعۀ آماری این پژوهش، اقشار مختلف ساکن در شهر کاشان و نیز دانشجویان و اساتید معماری بوده‌اند. این پژوهش به‌دنبال یافتن پاسخ برای دو سوال اصلی است که چگونه می‌توان عناصری را که طی قرن‌ها در معماری مساجد شکل‌ گرفته‌اند به‌گونه‌ای نوین ارائه داد و هم‌زمان با حفظ ارزش‌های معماری شهر کاشان، در مسیر معماری پایدار حرکت کرد؟ و آیا می‌توان با ایجاد تنوع در کارکردهای مسجد، به‌نحوی‌ که خللی در انتقال مفاهیم معنوی به مخاطب به وجود نیاید، موجب جذب افراد به حضور بیشتر در مسجد شد؟ مولفه‌های تاثیرگذار بر طراحی مسجد در قالب سوالات پرسشنامه‌ای بین 384 نفر توزیع و سپس داده‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. برای تجزیه‌وتحلیل آماری از نرم‌افزار آماری 22spss استفاده شد. نتایج تحقیق نشان دادند که مولفه‌های پایداری، کالبدی، کارکردی و روانی در جذب حداکثری استفاده‌کنندگان از مسجد با رویکرد معماری پایدار در شهر کاشان بسیار موثرند و ارتباط مستقیمی با طراحی مسجد با ویژگی‌های موردنظر در این پژوهش دارند. همچنین مشخص شد که زمینه‌گرایی و توجه به معماری غنی موجود در بناهای قدیمی کاشان از راهکارهای مناسب جهت حرکت در مسیر مسجد پایدار بوده است و تنوع کارکردی مسجد و تلفیق آن با کاربری‌های عمومی، در جذب افراد به مسجد موثر است.

evaluation of effective components in the maximum attraction of mosque users with sustainable architecture approach in kashan city

the mosque has historically served as a cornerstone of urban design in iranian cities, seamlessly integrating with the evolving needs of urban life. however, declining mosque attendance and a lack of emphasis on sustainable architecture in recent decades have raised critical concerns, forming the central focus of this study. this research aims to identify the key factors that enhance mosque accessibility for diverse social groups while proposing sustainable architectural solutions tailored to contemporary user expectations. combining analytical-descriptive methods with field studies (questionnaire-based), the study engaged kashan residents from various socioeconomic backgrounds, alongside architecture students and professors, as its statistical population.the study addresses two primary questions: (1) how can traditional mosque architecture, refined over centuries, be innovatively adapted to align with sustainable principles while preserving kashan’s architectural identity? (2) can functional diversification of mosques—such as integrating public amenities—increase community engagement without undermining their spiritual essence? a questionnaire evaluating design parameters was distributed to 384 participants, with collected data systematically analyzed. findings reveal that sustainability, alongside physical, functional, and psychological components, significantly influences mosque attendance. contextual design strategies rooted in kashan’s architectural heritage emerged as a sustainable pathway, while multifunctional spaces proved effective in attracting broader demographics without compromising the mosque’s spiritual core. these insights offer practical guidelines for designing mosques that balance cultural preservation, sustainability, and societal relevance.