تحلیلی بر بلندمرتبه‌سازی در ایران: پیامدها، آسیب‌ها و راهبردها (بررسی و نقد مصوبه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران پیرامون مکانیابی و ضوابط و مقررات ساخت بناهای بلندمرتبه در محدوده شهر تهران)

بلندمرتبه‌سازی از مسائل مورد مناقشه در حیطه نظر و عمل شهرسازی بوده و هست. موافقت‌ها و مخالفت‌هایی که برای آن وجود دارد و لزوم موضع‌گیری صحیح در این‌باره، ضرورت تحلیل و آسیب‌شناسی این مسئله را مشخص می‌نماید. آن‌چه که مسئله را در کشوری مانند ایران حساس‌تر می‌کند، مناسبات مربوط به هویت، فرهنگ و سبک زندگی اسلامی- ایرانی و باورهای اعتقادی و نسبت آن‌ها با بلندمرتبه‌سازی است. مصوبه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران پیرامون مکانیابی و ضوابط و مقررات ساخت بناهای بلندمرتبه در محدوده شهر تهران (1400) و محتوای آن ضرورت پرداختن به این امر را دوچندان می‌نماید. لذا این سوالات مطرح می‌شود که: بلندمرتبه‌سازی چه پیامدهایی را در ابعاد مختلف فیزیولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی، حمل و نقلی و ترافیکی، زیست‌محیطی، کالبدی، و بصری در پی داشته و از منظر جهان‌بینی اسلامی، فرهنگ و فقه اسلامی چگونه ارزیابی می‌شود؟ مصوبه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران چگونه به نتایج پژوهش‌های مختلف و ارزش‌ها و بایسته‌های جهان‌بینی اسلامی، فرهنگ اسلامی-ایرانی و فقه اسلامی در ارتباط با بلندمرتبه‌سازی توجه نموده است؟ چه راهبردها و راهکارهایی برای اجتناب از آسیب‌های بلندمرتبه‌سازی در کشور قابل پیگیری است؟ هدف پژوهش حاضر آن است تا ضمن بررسی تاریخچه بلندمرتبه‌سازی، با مراجعه به پژوهش‌های مختلف صورت گرفته در ارزیابی بلندمرتبه‌ها، با نگاهی هویتی و فرهنگی، تحلیل و تبیینی از پیامدهای بلندمرتبه‌سازی در کشور را ارائه نماید و از این رهگذار به نقد و بررسی مصوبه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران بپردازد و در نهایت الزامات و راهبردهای مناسب در این زمینه را ارائه کند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که بلندمرتبه‌سازی در درازمدت بر ضد اهداف اولیه خود عمل می‌کند و آثار منفی مختلفی در ابعاد گوناگون بر شهر و شهروندان تحمیل می‌کند. بررسی معیارها، اصول و ارزش‌های جهان‌بینی اسلامی، فرهنگ و سبک زندگی اسلامی-ایرانی و آرای فقهی نیز گویای آن است که بلندمرتبه‌سازی از جوانب مختلف در تعارض با آن‌ها قرار دارد و همین امر لطمات گسترده‌ای را در تعاملات اجتماعی، سبک‌زندگی، کیفیت زیستی افراد، و به خصوص بنیان خانواده برجای نهاده است. لذا توسعه و ترویج بلندمرتبه‌سازی منطقی نیست و علاوه بر آنکه سبب ارتقای کیفیات سکونت در شهر می‌شود؛ سبب تنزل آن نیز می‌گردد. بنابراین اقدام شورای‌عالی شهرسازی و معماری در تصویب مجوز بلندمرتبه‌سازی در تهران مثبت ارزیابی نمی‌شود و می‌تواند منشا مشکلات بعدی باشد. مصوبه اخیر این شورا از باب رویکردهای نظری، ضرورت و اهداف، تحقق‌پذیری و ضمانت اجرا و محتوا محل اشکال است. 

an analysis of high-rise construction in iran: consequences, disadvantages and strategies

high-rise construction is one of the controversial issues in the urbanism, both theoretically and practically. the various opinions and the agreements and oppositions that exist for it and the need to take a correct position on this matter indicate the necessity of analysis and critique of this issue. what makes the issue more sensitive in a country like iran is the connection between identity, culture, islamic-iranian lifestyle and religious beliefs with high-rise construction. the approval of the supreme council of urbanism and architecture of iran regarding the location and criterias and regulations for the construction of high-rise buildings in the city of tehran (1400) and its content also doubles the need to investigate this issue. therefore, these questions are raised: what are the consequences of high-rise development in physiological, social, economic, transportation and traffic, environmental, physical and visual dimensions, and how it is evaluated from the perspective of islamic worldview, islamic culture and jurisprudence? how has the approval of the supreme council of urbanism and architecture of iran paid attention to the results of various researches and the values of islamic worldview, islamic-iranian culture and islamic jurisprudence in relation to high-rise construction? what strategies can be pursued to avoid the disadvantages of high-rise construction in the country?the purpose of the current research is to provide an analysis and explanation of the consequences of high-rise construction in the country with an identity and cultural perspective and with an emphasis on the criteria of islamic worldview, as well as criticizing the approval of the supreme council of urbanism and architecture of iran, and finally to provide appropriate strategies for high-rise construction. this is achieved by examining the history of high-rise construction in the world and iran, meta-analysis of various researches on the evaluation of consequences of high-rise construction and precision in the opinions of researchers in this field.the results of the research indicate that high-rise construction - especially in residential use - in spite of the benefits have been mentioned for it, works against its primary goals in the long run and it imposes various negative effects in terms of physical-spatial, environmental, transportation, social, economic, landscape, etc. on the city and citizens. examining the criteria, principles and values of the islamic worldview, islamic-iranian culture and lifestyle, and jurisprudential opinions also show that high-rise construction conflicts with them from various aspects. this has left extensive damages in social interactions, lifestyle, quality of people life and especially the foundation of the family. therefore, the development and promotion of high-rise construction is not logical, it does not improve the quality of living in the city, but it also causes its degradation. so, the action of the supreme council of urbanism and architecture in approving the high-rise construction permit in tehran is not evaluated positively and can be the source of future problems for tehran. the recent resolution of this council is flawed in terms of theoretical approaches, necessity, goals, possibility, implementation guarantee and content. most of the goals that are mentioned in the justification of this resolution are due to the acceptance of the current flawed trend governing economic relations in cities, especially in the field of land and housing, which is based on capitalists’ speculation, personal gain, monopoly and hoarding in the land and housing market. clearly, the consequence of such a view results in high-rise construction. while in this regard, it is necessary to reform the economic system of the cities and eliminate the brokerage and speculation market, and the realization of the goals should be sought in them.