بازخوانی تطور ساختار محله ایرانی-اسلامی مبتنی بر پیشنهادات طرح‌های توسعه شهری (مورد مطالعه: محله سرشور، مشهد)

محله از ادوار گذشته به‌عنوان سکونتگاهی اجتماعی محل استقرار و سکونت شهرنشینان بوده است. این واحد اجتماعی که رکن اصلی جامعه ایرانی-اسلامی محسوب می‌شد، ساختار کالبدی شهرهای ایران باستان را در قالبی متفاوت عرضه نمود. عوامل متعدد سیاسی، اداری، اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی باعث شکل‌گیری فضای کالبدی محله در شهر شده که از این میان، عوامل اجتماعی و فرهنگی از اهمیت خاصی برخوردارند. امروزه تعدادی از محلات تاریخی و قدیمی شهرها به واسطه برخی کاستی‌ها در ارائه خدمات، مورد مداخله توسط مدیریت شهری قرار گرفته است. چنانچه این مداخلات بدون توجه به خاطرات و تعلقات شهروندان و نیازهای آن‌ها صورت گیرد، منجر به توسعه‌هایی شتابان در بافت‌های تاریخی شده و خاطره‌زدایی و نابودی هویت شهرها را به همراه دارد. یکی از بسترهای تغییر شکل این محلات، طرح‌های توسعه شهری هستند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تغییرات شاخصه‌های کالبدی- هویتی محله سرشور بر اساس طرح‌های جامع و تفصیلی و تغییر خصلت‌های محله می‌پردازد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت کیفی مبتنی بر روش تحلیل مضمون (تحلیل تماتیک) است. استراتژی مورد استفاده در این پژوهش استقرا می‌باشد. گردآوری اطلاعات با استفاده از روش کتابخانه‌ای و میدانی انجام شده است. دستاوردهای این پژوهش حاکی از آن است که با مداخلات طرح‌های توسعه شهری در سال‌های مختلف در این محله سه خصلت سکونتی، اقامتی، و بازاری تغییر یافته و از حالت تعادل خارج شده است. خصلت سکونتی محله تحت تاثیر خروج افراد بومی از محله و کاهش حس تعلق، افزایش قیمت زمین و اجناس، ترافیک زیاد سواره، و افزایش کاربری‌های اقامتی به شدت تضعیف شده است.

revisiting the evolution of iranian-islamic neighborhood structure based on urban development plans: case study of sarshoor, mashhad

neighborhoods have historically been the social habitat of city dwellers. this social unit, which was considered as a cornerstone of iranian-islamic society, has demonstrated the structure of ancient iranian cities in a distinctive way. various political, administrative, economic, and socio-cultural factors have led to the formation of the neighborhood’s physical space in the city, of which social and cultural factors are of particular importance. today, due to some shortcomings in providing services, some of the historic and old neighborhoods of cities have been intervened by urban management. if these interventions are carried out without considering the memories and affiliations of citizens and their mental needs, it will lead to rapid developments in historical fabrics and the erasure of the identity of cities. one of the platforms for changing the shape of these neighborhoods is urban development plans. this study aims to evaluate the changes in the identity and physical characteristics of sarshoor neighborhood based on comprehensive and detailed plans and focuses on the changes in the characteristics of the neighborhood. this study is practical in terms of purpose and qualitative in nature based on thematic analysis. the strategy used in this research is inductive. the data collection method is both library-based and field-based. the findings of this study indicate that with the interventions of urban development plans in different years, the residential, tourist, and market characteristics of this neighborhood have changed and have gone out of balance. the residential characteristic of the neighborhood has been severely weakened due to the departure of native people from the neighborhood, the decrease in the sense of belonging, the increase in land and goods prices, heavy traffic, and the increase in residential users.