واکاوی اثر ساز کارهای همدیدی گردش جو و یک شاخص دور پیوندی بر بی‌هنجاری‌های نم ویژه و خشکسالی‌های پاییز‌ه شمال‌غرب ایران

الگوهای گردش جوی نقش تعیین کننده ای در توزیع زمانی و مکانی بارش و رخداد دوره های خشک و تر دارد. هدف اصلی این تحقیق بررسی ارتباط بی هنجاری های میانگین فصل پاییز الگوهای فشاری با رخداد دوره های خشک پاییزه در دراستان های آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل و زنجان است. در این پژوهش با به‌کارگیری رویکرد محیطی به گردشی با محاسبه شاخص بارش استاندارد با نرم‌افزار dic طی دوره آماری 2016- 1987 خشکسالی های پاییز‌ه شمال‌غرب ایران مشخص شد. سپس نقشه‌های بی‌هنجاری پاییزه متغیرهای ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال، فشار متوسط دریا (slp)، رطوبت ویژه تراز 700 هکتوپاسکال، و نیز نقشه‌های میانگین فصل پاییز فشار متوسط سطح دریا فصل پاییز ، ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال و نمودارهوف مولر رطوبت ویژه تراز 700 و 1000 هکتوپاسکال از مجموع داده‌های بازسازی شده سایت ncar/cep دریافت و مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد در خشکسالی های پاییزه، بی‌هنجاری‌های شدید مثبت در سطح زمین بیانگر حاکمیت بیشتر شرایط پرفشار بوده که مانع ورود کم فشارها به منطقه گردیده است. بی‌هنجاری‌های مثبت در تراز 500 هکتوپاسکال بیانگر حاکمیت پرارتفاع بوده که مانع انتقال توده هوای گرم و مرطوب عرض‌های پایین تر به سطح منطقه شده است. همچنین بررسی نمودارهای هوف مولر نوع اول و دوم تراز 700 هکتوپاسکال و 1000 هکتوپاسکال نشان دهنده کاهش قابل توجه رطوبت ویژه تراز 700 هکتوپاسکال به ویژه در عرض‌های جنوبی (15 تا 30 درجه شمالی) می‌باشد که این موضوع اهمیت سامانه‌های کم فشار سودانی و تلفیقی سودانی- مدیترانه ای در تزریق رطوبت به محدوده مورد مطالعه را نشان می‌دهد. بررسی ضرایب همبستگی شاخص بارش استاندارد (شاخص spi) ایستگاه های مورد مطالعه با الگوهای دور پیوند فصول پاییز در دوره آماری (2016-1987) نشان داد در فصل پاییز فاز منفی شاخص نوسان اطلس شمالی (nao) بیش از سایر الگوها با خشکسالی ایستگاه های مورد مطالعه همبستگی داشته اند.

the analysis of the effects of a teleconnection index and synoptic mechanism of atmospheric circulation on specific humidity anomalies and droughts during autumn in northwestern of iran

atmospheric circulation patterns play a key role in the temporal and spatial distribution of precipitation and occurrence of dry -wet spells in different regions. the aim of this study is investigating the relationship between seasonal average anomalies of pressure patterns and the occurrence of autumn dry periods in northwestern provinces of iran (west and east azarbaijan, ardabil and zanjan). dry autumns were identified during the statistical period of 1987-2016, by using the environment to circulation approach and the calculated values of standard precipitation index with dic software. then, the autumn season map of anomalies different variables including the geopotential height of 500 hpa, mean sea level pressure (slp), specific humidity of 700 hpa, mean sea level pressure, geopotential height of 500 hpa and the hoff-müller humidity diagram 700 and 1000 hpa levels were obtained and analyzed from the ncar/ncep reanalysis data. the results showed that in the dry autumns, there exist a strong positive anomaly accompanied by dominant high-pressures conditions, which blocked the low pressures to enter into the region. the observed positive anomalies of the 500 hpa level height comparing to the long-term average prevented the transfer of the warm and humid air masses of lower latitudes to the study region. also, the examination of the first and second type hoff-muller diagrams of the level of 700 hpa and 1000 hpa between 38 n latitude and 48e longitude during the dry autumns of northwest, iran shows a significant decrease in the specific humidity, especially in the southern sections of the region. this confirms the importance of sudanese and combined sudanese-mediterranean low-pressure systems in bringing moisture into the study area. the correlation coefficients of the standardized precipitation index (spi) of the stations under study with the patterns of the autumn seasons in the period (1987-2016) showed that in the dry spells of autumn season, the negative phase of north atlantic oscillation index (nao) has higher correlation with drought occurrence than other climatic patterns.