تعیین رژیم‌های رطوبتی و گرمایی خاک‌های استان آذربایجان شرقی با استفاده از مدل نیوهال

تعیین رژیم های رطوبتی و گرمایی خاک از مسایل مهم در اقلیم شناسی کشاورزی و مدیریت خاک است. در این تحقیق با توجه به محدودیت‌های میدانی-زمانی تعیین اقلیم خاک، مدل‌سازی آن با کاربرد مدل نیوهال برای خاک‌های استان آذربایجان‌شرقی به عنوان مطالعه موردی با کاربرد اطلاعات میانگین ماهانه دما و بارش 52 ایستگاه هواشناسی برای دوره 30 ساله 1400-1370 انجام شد. پهنه‌بندی اقلیم خاک‌های محدوده مورد مطالعه با استفاده از روش تیسن انجام گرفت. روندیابی متغیرهای اقلیمی ورودی مدل با استفاده از آزمون من-کندال موید افزایش معنی دار میانگین سالانه دما (3.18=z+) و کاهش غیرمعنی دار میانگین سالانه بارش (0.56=z -) بود. براساس مدل‌سازی اقلیم خاک نواحی مختلف، خاک‌‌های استان به‌ترتیب وسعت، دارای رژیم‌های رطوبتی aridic و xeric و نیز رژیم‌های گرمایی mesic، thermic و frigid می‌باشند. بررسی نقشه‌های تهیه شده نشان داد که نواحی شمال‌غرب و غرب استان دارای شرایط اقلیمی خاک خشک‌تر و گرم‌تر نسبت به سایر نواحی می‌باشند. وسیع‌ترین پهنه اقلیمی خاک استان متعلق به رده weak aridic-mesic بوده و کوچکترین پهنه مربوط به رده dry xeric-frigid می‌باشد. بررسی تغییر وسعت پهنه‌های اقلیمی خاک و تبدیل کلاس‌های مختلف به هم در طول زمان بیان‌گر در تغییراتی اقلیم خاک می‌باشد. به‌طور کلی یافته‌های این تحقیق با تسهیل تعیین اقلیم خاک در راستای کمک به طبقه‌بندی خاک‌ها، بررسی تناسب اراضی، تنظیم تقویم زراعی، تعیین الگوی کشت و سازگاری با تغییر اقلیم مفید خواهد بود.

determining soil moisture and temperature regimes in east-azerbaijan province using newhall model

determining the soil moisture and thermal regimes, is an important subject in agroclimatology and soil management. considering the time-consuming process of in situ soil measurements, a pedoclimate modeling approach using newhall models was applied. the mean monthly precipitation and temperature of 52 metrological stations across east azerbaijan province, northeast of iran during a 30 years period (1991-2021) were obtained and used for pedoclimate zoning of the study area by thiessen method. trend analysis of the two climatic variables by mann-kendall test confirmed a significant increase in the annual mean temperature (z= +3.18) and a non-significant decrease in the annual mean precipitation (z=-0.56). according to pedoclimate modeling of different regions, ranked based on covered area, the soils of the province have aridic and xeric moisture regimes as well as mesic, thermic, and frigid thermal regimes, respectively. assessing the prepared maps showed that the northwestern and western regions of the province have drier and hotter pedoclimate conditions than other regions. the largest pedoclimate zone of the province is the weak aridic-mesic class and the dry xeric-frigid has the smallest area. comparing the generated maps with older ones indicated changes in the extent of pedoclimates and different soil classes over study decades, which might be attributed to climate change in the region. in general, the findings of this study, would be useful in recognition pedoclimates, soil classification and adjusting cropping pattern to adapt with climate change.