تحلیل پویای عوامل موثر بر بازده دارایی‌ها و بازده حقوق صاحبان سهام بانک‌های عضو بازار سرمایه ایران با استفاده از مدل tvp-pvar

بازده دارایی‌ها و بازده حقوق صاحبان سهام از شاخص‌های اصلی سنجش عملکرد مالی بانک‌ها هستند و تحت تاثیر عواملی همچون ریسک اعتباری، متغیرهای کلان اقتصادی و ساختار سرمایه قرار دارند. هدف این پژوهش، تحلیل پویای عوامل موثر بر roa و roe بانک‌های عضو بازار سرمایه ایران طی سال‌های 1388 تا 1400 است. برای این منظور از مدل خودرگرسیون برداری پانلی با پارامترهای متغیر در طول زمان (tvp-pvar) استفاده شد تا تغییرات ساختاری و دینامیک روابط میان متغیرها در طول زمان بررسی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد ریسک اعتباری و کیفیت دارایی‌ها از مهم‌ترین عوامل کاهش roa و roe هستند، در حالی که اندازه بانک‌ها موجب مدیریت بهتر ریسک و افزایش سودآوری می‌شود. همچنین، تورم در کوتاه‌مدت اثر منفی و رشد اقتصادی اثر مثبت بر بازدهی بانک‌ها دارد. به‌علاوه، تحولات مثبت بازار سرمایه و بهبود روابط بین‌المللی موجب افزایش دسترسی به منابع مالی و تقویت عملکرد مالی بانک‌ها شده است. نتایج پژوهش کاربردهای مهمی برای سیاست‌گذاران و مدیران بانکی دارد، از جمله: ضرورت تدوین استراتژی‌های بهینه برای کاهش ریسک اعتباری، استفاده موثر از ظرفیت بانک‌ها و بهره‌گیری از فرصت‌های ناشی از تحولات اقتصادی و بازار سرمایه برای ارتقای سودآوری و ثبات مالی بانک‌ها.

dynamic analysis of factors affecting return on assets and return on equity of banks listed in iran's capital market using the tvp-pvar model

the return on assets (roa) and return on equity (roe) are key indicators for assessing the financial performance of banks, influenced by factors such as credit risk, macroeconomic variables, and capital structure. this study examines the factors affecting the roa and roe of banks listed in the iranian capital market. to conduct this research, a time-varying parameter panel vector autoregression (tvp-pvar) model and python programming language were used over the period from 1388 to 1400 (2009–2021). data were collected for eleven selected banks listed in the iranian capital market. the results indicate that credit risk and asset quality are critical factors in reducing roa and roe. additionally, bank size plays a significant role in better risk management and increased profitability. inflation has a negative impact on bank returns in the short term. economic growth increases demand for banking services, thereby enhancing bank profitability. moreover, surges in the capital market create favorable opportunities for banks to boost profitability. furthermore, the findings suggest that reducing sanctions and improving international relations facilitate access to external financial resources and enhance bank returns. ultimately, this study emphasizes the importance of improving bank strategies to enhance roa.