ارزیابی کارایی پسآب تصفیه ‌شدۀ شهری در احیاء مناطق بیابانی (بررسی موردی: تصفیه‌خانۀ فاضلاب شهر سبزوار)

یکی از راه‌حل‌های منطقی توسعه منابع آب و تامین بخشی از آب مورد نیازِ کشور، استفاده از پسآب تصفیه شدۀ شهری است. در این مقاله سنجش کارآیی پسآب تصفیه‌خانه فاضلاب شهر سبزوار به مدت سه سال (91-88) و با هدف ارزیابی کیفی آب و درصد زنده‌مانی گونه‏های کشت شده مورد بررسی قرار گرفت. پسآب کارخانه مذکور از سال 1388 در پروژۀ احیا اراضی بیابانی منطقۀ دروکِ شهرستان سبزوار، مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد این پژوهش در قالب طرح بلوک‌های کاملا تصادفی با سه تیمار (گونه‏های‌ تاغ، آتریپلکس و قره‌داغ) و 9 تکرار مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی کیفیت آب، نمونه‌برداری از پسآب در دو نقطۀ خروجی از تصفیه‌خانه و ورودی به مخزن ذخیره آب در محلِ پروژۀ بیابان‏زدایی انجام و برای سنجش مواد آلوده کننده آزمایش شد. نتایج این قسمت از پژوهش نشان داد که به جز مقدار زیاد کلی‌فرم، محدودیتی برای استفاده از پسآب برای آبیاری وجود ندارد که مخلوط کردن آن با سیلاب‌های فصلی در مخزن ذخیره و سپس استفاده از آن برای آبیاری، این محدودیت نیز برطرف می‌شود. پسآب مورد بررسی از نظر طبقه‌بندی آب به روش ویل کاکس نیز دارای شوری زیاد با سدیم کم است (c3s1)، و در طبقه آب‌های متوسط و مناسب برای استفاده در کشاورزی و آبیاری، قرار می‌گیرد. برای ارزیابی هدف دوم، هر کدام از مناطق بوته‌کاری شده در سال‌های 1389، 1390 و 1391، به سه قسمت ابتدایی، میانی و انتهایی و هر قسمت به سه بخش ابتدا، میانه و انتها تقسیم شد (نه تکرار) و در هر قسمت نواری (ترانسکت) 120 متری در طول پشته‏ها (فارو‌ها)، برای بررسی تراکم بوته‌ها، تعبیه شد. نتایج پژوهش نشان داد که به طور متوسط سالانه 67، 3/74 و 3/90 درصد بوته‌های تاغ، آتریپلکس و بوته‌های قره‌داغ به ترتیب مستقر شده‌اند. نتایج تجزیۀ واریانس داده‌های به دست آمده از سه تیمار تاثیر پسآب بر استقرار تاغ، آتریپلکس و قره‌داغ، از تفاوت معنی‌داری در سطح یک درصد، در هر کدام از سه سال مورد مطالعه، برخوردار است.

Feasibility Assessment of Use of Refined Urban Wastewater for Reclamation of Arid Lands (Case study: The Urban Wastewater Treatment Plant of Sabzevar)

One of the methods for water resources development to meet water supply requirements, is the use of treated urban wastewater.  In this paper, the feasibility of use of refined urban wastewater of Sabzevar was evaluated. This study was implemented in Dorok desert land located in southwest of Sabzevar over three year( 2009 2011). In order to meet this general objective, the complete randomized block design with three treatments (Haloxylon, Atriplex and Nitraria schober) in 9 replicates per treatment was selected. To evaluate the quality of the effluent, the samples were taken from sewage wastewater treatment plant of Sabzevar and entering water to the collecting reservoir.  The samples were analyzed in the laboratory to study the major contaminants based on environmental standards for sewage in Iran. The results of this part of study showed that all evaluated parameters are suitable for irrigation, except for two parameters of  Dissolve Oxygen (it was solved  by mixing it with seasonal flooding) and coliforms count in the effluent. The results in terms of classifying the quality of wastewater for agriculture and irrigation by Wilcox diagram, showed the class C3S1, which means relatively suitable class. To evaluate the second objective, areas planted were divided into three sections and each section is divided into three parts (9 repetitions). For evaluation of plant density (percentage of plant), 120m transects was used and the results showed that on average, 67 percent of Haloxylon, 74.3 percent of Atriplex and 90.3% of  Nitraria schober have survived. The results are indicators of match effects which are at 1% level meaningful.