واکاوی توزیع مکانی زمانی مخاطرات جوی در مناطق خشک و فراخشک (بررسی موردی: استان یزد)

با توجه به گرمایش جهانی، رویدادهای فرین آب و هوایی به موضوع مهمی در سطح جهان تبدیل شده است. اگرچه مناطق مختلف جغرافیایی حساسیت ‌های متفاوتی نسبت به تغییرات آب و هوایی دارند. بنابراین، تغییرات زمانی و مکانی رویدادهای فرین جوی در استان یزد بر اساس داده‌های ایستگاه ‌های هواشناسی موجود در استان و در بازه زمانی 2023-2004 (1402-1382) مورد واکاوی قرارگرفت. در پژوهش حاضر 10 مخاطره جوی اصلی استان شناسایی و به دو دسته مخاطرات پدیده محور و مخاطرات مبتنی بر دما و بارش طبقه‌ بندی شد. پس از آن نقشه ‌های توزیع مکانی این 10 مخاطره در محیط gis، تهیه و مورد تحلیل قرارگرفت. همچنین روند تغییرات این رویدادهای فرین در طول دورۀ مذکور بررسی شد. در پایان با استفاده از ترکیب تمام مخاطرات، نقشه‌ ای جامع از میزان خطرپذیری مناطق مختلف در برابر رویدادهای فرین جوی تهیه شد. یافته‌ های پژوهش حاضر نشان داد که مناطق مرکزی و شمالی استان یزد از بیشترین میزان خطرپذیری برخوردار هستند در حالی که مناطق جنوبی و غربی دارای کمترین وقوع مخاطرات آب و هوایی بودند. از مجموع تمام مخاطرات مورد بررسی، ایستگاه همدیدی میبد پرمخاطره ‌ترین ایستگاه شناخته شد. علاوه بر این، نتایج بررسی بیانگرآن است که مخاطرات مرتبط با دما از روندهای ملموس‌ تری نسبت به دیگر مخاطرات برخوردار هستند. به‌ گونه‌ ای که تعداد روزهای یخبندان و تعداد موج‌ های سرمایی دارای روند کاهشی و موج گرما دارای روند افزایشی محسوسی به‌ ویژه در سالیان اخیر بوده‌ اند که این امر نشان ‌دهندۀ تاثیر شدید پدیدۀ گرمایش جهانی در استان یزد است. نتایج پژوهش حاضر می‌ تواند در زمینۀ مدیریت بلایای جوی و اولویت‌ بندی مناطق مختلف بر پایۀ میزان خطر و آسیب پذیری هر منطقه به‌ کار گرفته شود.

spatiotemporal analysis of atmospheric hazards in arid and hyper-arid regions: a case study of yazd province

with the intensification of global warming, extreme weather events have become a critical global concern. however, the sensitivity of different geographical regions to climate change varies significantly. this study examines the temporal and spatial variations of extreme meteorological events in yazd province, iran, using data from the province’s meteorological stations over the period 2004–2023. ten major meteorological hazards were identified and categorized into two groups: (1) phenomenon-based hazards and (2) temperature- and precipitation-based hazards. spatial distribution maps of these hazards were generated and analyzed using gis software, and temporal trends over the study period were assessed. finally, by integrating all identified hazards, a comprehensive risk map was developed to evaluate the vulnerability of different areas to extreme weather events.  the results indicate that the central and northern regions of yazd province are the most vulnerable, whereas the southern and western areas experience the lowest frequency of meteorological hazards. among all examined locations, the meybod synoptic station was identified as the most hazardous. additionally, the findings reveal that temperature-related hazards exhibit more pronounced trends than other types of hazards. specifically, the number of frost days and cold waves has declined, while the frequency of heat waves has increased significantly, particularly in recent years, underscoring the severe impact of global warming on yazd province. these findings provide valuable insights for disaster risk management and the prioritization of mitigation strategies based on regional vulnerability levels.