تاثیر شیوه‌های ذخیرۀ بارش بر ویژگی‌های خاک مراتع خشک (مطالعه موردی: بستک، استان هرمزگان)

کمبود بارندگی و تغییر پذیری زیاد زمانی و مکانی آن، یکی از مشکلات احیای پوشش گیاهی در کشور است.  با این وجود روش‌های گوناگون ذخیره ریزش های جوی می‌ توانند با افزایش رطوبت خاک، نقش موثری داشته باشند. پژوهش حاضر به بررسی تغییرات ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در نتیجۀ اجرای دو روش پخش سیلاب و هلالی آبگیر در مراتع خشک استان هرمزگان می‌ پردازد. تعداد 45 نمونه خاک از سه منطقه شاهد، هلالی آبگیر و پخش سیلاب برداشت شد و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. مقایسه میانگین ویژگی‌های خاک با آزمون تجزیه واریانس یک‌طرفه انجام شد. برای بررسی عملکرد دو روش‌ ذخیره بارش در مقایسه با شاهد بر ویژگی‌های خاک و عملکرد کل هر یک از شاخص نرخ تغییر استفاده شد. با استفاده از تحلیل همبستگی پیرسون، روابط هم‌ افزایی و مبادله بین ویژگی‌های خاک بررسی شد. یافته ‌ها نشان داد که به جز هدایت الکتریکی، اسیدیته و ارزش خنثی‌سازی کل، منطقه ذخیره نزولات روی دیگر ویژگی‌های خاک تاثیر معنی‌ داری داشت ( p<0.05). عملکرد ویژگی‌های هدایت الکتریکی، اسیدیته، ارزش خنثی‌سازی کل، کلسیم، منیزیم، نیتروژن و شن منفی بود و دیگر ویژگی‌ها دارای عملکرد مثبت بودند. عملکرد کل ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در منطقه هلالی به ترتیب 31% و 11% و در منطقه پخش سیلاب به ترتیب 52% و 25% بود. شن با اغلب ویژگی‌های شیمیایی خاک رابطۀ مبادله و معنی‌ داری داشت ( p<0.05). بیشترین ارتباط مبادله بین شن و سیلت مشاهده شد ( p <0.01, r^2 = -0.99) . بیشترین هم افزایی نیز بین سیلت و فسفر(p <0.01, r^2 =+0.87 ) و سپس فسفر و کربن آلی (p <0.01, r^2= +0.72) خاک وجود داشت. به ‌طورکلی، مقدار تاثیر مثبت عملیات پخش سیلاب بر ویژگی‌های خاک مراتع  این منطقه خشک بیشتر از عملیات هلالی آبگیر بود.

the effect of rainfall storage methods on soil properties of arid rangelands (case study: bastak, hormozgan province)

lack of rainfall and its high temporal and spatial variation are the main problems of vegetation restoration in iran.  rainfall harvesting methods can play an effective role in improving soil moisture. rainfall harvesting operations have a great impact on the structure and function of ecosystems. therefore, the present study investigates the changes of soil properties as a result of implementing two rainfall harvesting methods (water spreading system and micro-catchment) in arid rangelands of hormozgan province. first, 45 soil samples were taken from control, micro-catchment and water spreading system sites and their physical and chemical properties were measured in the soil laboratory. one-way analysis of variance was used to compare the different sites in terms of soil properties. the rate of change index was used in order to assess the performance of soil properties and the overall performance of each of the rainfall harvesting methods compared to the control. synergy and trade-off relations between soil properties were investigated using pearson correlation coefficient. the results showed that except ec, ph, tnv, water spreading system had a significant effect on soil properties. ec, ph, tnv, calcium, magnesium, nitrogen and sand had negative performance in the water spreading system, and the rest of the soil properties had positive performance. the overall performance of soil properties was 31 and 11% in the micro-catchment, and 52 and 25% in the water spreading system. sand had a significant trade-off relationship with most soil chemical properties. the highest trade-off was observed between sand and silt (p <0.01, r2 = -0.99). the highest synergy was observed between silt and phosphorus (p <0.01, r2 =+0.87), and next phosphorus and oc (p <0.01, r2= +0.72). in general, the positive impact of water spreading system on the soil properties of arid rangelands was greater than the micro-catchment in this region.