تحلیل اثر خشکسالی بر تاب‌آوری جوامع انسانی

جوامع انسانی بخشی از بوم ‌نظام ها قلمداد می شوند. اثرپذیری متقابل بین جوامع انسانی و بوم‌نظام ها، موجب پیامدهایی در آن‌ها می ‌‌‌‌‌‌شود. از بوم‌نظام‌های رایج در مناطق خشک ایران، بوم‌نظام بیابان است. پژوهش حاضر به تحلیل اثر خشکسالی هیدرولوژی بر تاب آوری جوامع انسانی در استان یزد پرداخته است. خشکسالی هیدرولوژی برپایۀ شاخص جریان رودخانه و تاب آوری جوامع انسانی با استفاده از معیارهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به روش تحلیل مولفه اصلی، مطالعه شد. نقش هر عامل بر اساس مقادیر ماتریس دوران یافته و مقادیر ویژه برداری محاسبه شد. تحلیل رگرسیون خطی چندگانه اثر خشکسالی بر عامل ها بررسی شد. تحلیل ارتباط خشکسالی و تاب‌آوری حاکی از ارتباط معنی دار بین آن ها است. بیشترین تاثیرپذیری از خشکسالی به ترتیب در بخش های اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی بود. مهم‌ترین آسیب‌های اقتصادی متغیرهای سهم اشتغال در خدمات و صنعت، درآمد و هزینه روستایی، کشت آبی، سطح زیر کشت، هزینه شهری، نرخ اقتصاد مشارکتی بود. یافته‌های کلی تلفیق شاخص خشکسالی و شاخص های اقتصادی– اجتماعی و محیط زیستی حاکی از افزایش آسیب‌ پذیری و کاهش تاب‌آوری جوامع انسانی در اثر خشکسالی است؛ که باید در شیوه زندگی و وابستگی مستقیم به منابع بوم‌نظامی تجدیدنظر شود. به عبارت دیگر، ایجاد صنایع فرآوری، تبدیلی و تکمیلی، زنجیره وابستگی خشکسالی و بهره برداری را طولانی می‌کند تا نوسان خشکسالی کم اثر شود. تنوع بخشی به بهره‌مندی از خدمات بوم‌نظام و جایگزین کردن آن ها در زمان خشکسالی می‌تواند موجب افزایش تاب‌آوری جوامع انسانی شود.

Analysis of the Effect of Drought on Resilience of Human Societies

Human societies are considered as a part of ecosystems. The interaction between human societies and ecosystems has consequences for them. Desert ecosystem is one of the common ecosystems in arid regions of Iran. In desert, phenomena such as drought affect the lives of human societies. The present study analyzes the effect of hydrological drought on resilience of human communities in Yazd province. Hydrological drought was studied based on river flow index and resilience of human communities using economic, social and environmental criteria by using principal component analysis method. The factor was calculated based on the values of the rotated matrix and the eigenvector values. Multiple linear regression analysis of drought effects on factors was investigated. Analysis of the relationship between drought and resilience indicates a significant relationship between them. The most affected sectors by drought were economic, social and environmental, respectively. The most important economic losses were the variables of employment share in services and industry sectors, rural income and cost, irrigated agriculture, area under cultivation, urban cost, participatory economy rate. The overall results of combining the drought index with socioeconomic and environmental indicators indicate an increase in vulnerability and a decrease in the resilience of human societies due to drought. Lifestyle and direct dependence on ecosystem resources should be reconsidered. In other words, generating processing, conversion and complementary industries, extends the chain of drought dependence and exploitation to reduce drought fluctuations.  Diversifying the use of ecosystem services and replacing them in times of drought events can increase the resiliency of human societies.