ارزیابی منافع رفاهی تجارت منطقه‌ای زعفران در ایران

محصول زعفران به‌عنوان یکی از با ارزش‌ترین محصولات تجاری در جهان محسوب می‌شود که دارای کاربردهای متعدد است. با توجه به ارزش تجاری زعفران، تجارت داخلی و خارجی زعفران در ایران همچون بسیاری از کشورهای جهان همواره دارای رونق و گسترش قابل‌توجه بوده است. بنابراین، ارزیابی منافع رفاهی تجارت داخلی این محصول به ویژه در شرایط رقابتی بسیار حائز اهمیت است. لذا، در پژوهش حاضر به ارزیابی منافع رفاهی تجارت منطقه‌ای زعفران در ایران پرداخته شد. بدین‌منظور، با مدل‌سازی ریاضی، مولفه‌های بازار زعفران ایران در شرایط رقابتی در مقایسه با شرایط موجود در سال پایه 1401 مورد ارزیابی قرار گرفت. بر این اساس، در ابتدا با روش حداکثر آنتروپی پارامترهای توابع عرضه و تقاضای زعفران به تفکیک استان‌های کشور مورد برآورد قرار گرفت. در ادامه، اجزای بازار زعفران در بین استان‌های مختلف در قالب یک تعادل فضایی شبیه‌سازی شد. نتایج نشان داد که در شرایط رقابتی میانگین تغییرات قیمت و مجموع مقدار عرضه و تقاضای زعفران در کشور تغییرات محسوسی پیدا نخواهد کرد. لذا، شرایط موجود بازار زعفران به صورت کلی بسیار نزدیک به شرایط رقابت کامل است. با این وجود، در شرایط رقابتی قیمت هر واحد محصول در استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی به صورت نسبی بیشتر از سایر استان‌ها افزایش می‌یابد. افزایش قیمت زعفران در این شرایط در استان‌های سه‌گانه خراسان منجر به کاهش حدود 4 تا 6 درصدی تقاضای این محصول می‌شود. کاهش تقاضا در شرایط رقابتی در تعدادی از استان‌های دیگر نیز اتفاق می‌افتد. در نهایت، نتایج این پژوهش نشان داد که در شرایط رقابتی تجارت زعفران، افزایش رفاه اجتماعی عمدتاً معطوف به عرضه‌کنندگان استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی می‌باشد و میانگین رفاه اجتماعی کل جامعه ناظر بر مجموع مازادهای رفاهی عرضه‌کنندگان و تقاضاکنندگان نسبت به شرایط پایه تغییرات محسوسی پیدا نمی‌کند. بر این اساس، مبتنی بر نتایج بدست آمده، اعمال سیاست‌های حمایتی متنوع به منظور افزایش منافع رفاهی ذینفعان بازار زعفران مورد بحث قرار گرفت.

evaluating the welfare benefits of regional trade of saffron in iran

saffron is considered one of the most valuable commercial products in the world. considering the commercial value of saffron, the domestic and foreign trade in iran has always had a significant boom and expansion. therefore, it is very important to evaluate the welfare benefits of the domestic trade, especially in competitive conditions. therefore, in the present study, the welfare benefits of regional saffron trade in iran were evaluated. for this purpose, with mathematical modeling, the components of iran’s saffron market were evaluated in competitive conditions compared to the existing conditions in the base year of 2022. based on this, at first, the parameters of saffron supply and demand functions were estimated by the provinces of the country using the maximum entropy method. next, the components of the saffron market among different provinces were simulated in the form of a spatial equilibrium. the results showed that in competitive conditions, the average price changes and the amount of supply and demand of saffron in the country will not change significantly. therefore, the current conditions of the saffron market are very close to perfect competition market. nevertheless, in competitive conditions, the price of each product unit in razavi khorasan, south khorasan, and north khorasan provinces increases relatively more than in other provinces. the increase in the price of saffron in these conditions in the three provinces of khorasan leads to a decrease of about 4 to 6 percent in the demand for this product. the decrease in demand in competitive conditions also happens in several other provinces. finally, the results of this research showed that in the competitive conditions of saffron trade, the increase in social welfare is mainly aimed at the suppliers of razavi khorasan, south khorasan, and north khorasan provinces. at the same time, the average social benefits of the whole society, looking at the sum of welfare surpluses of suppliers and demanders, do not change significantly compared to the basic conditions. on this basis, based on the obtained results, the application of various support policies was discussed to increase the welfare benefits of the beneficiaries of the saffron market.