بررسی عوامل رافع مسئولیت کیفری از منظر بایسته ‌های نظم ساختاری، جامعیت و سودمندی

قوانین کیفری ماهوی از جمله قانون مجازات اسلامی 1392 با هدف ایجاد و حمایت از نظم اجتماعی و تحقق ارزش‌های اساسی مانند عدالت وضع می‌گردند. بر همین اساس است که این قوانین از ضمانت اجرای شدیدتری (مجازات) نسبت به سایر قوانین برخوردار هستند. در میان بخش‌های مختلف این قانون فصل دوم از بخش چهارم کتاب اول یعنی «عوامل رافع مسئولیت کیفری» با توجه به اینکه با هدف زدودن وصف مجرمانه‌‌ی عمل یا رفع مجازات وضع گردیده ‌اند از اهمیت مضاعف برخوردار هستند. بنابراین رعایت بایسته‌های ماهوی و شکلی قانونگذاری در آنها انتظاری شایسته و بایسته است. بر همین اساس این پژوهش که با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای و به روش تحلیلی - توصیفی صورت پذیرفته درصدد پاسخ‌گویی به این سوال است که عوامل رافع مسئولیت کیفری در قانون مجازات اسلامی 1392 از منظر بایسته‌های نظم ساختاری، جامعیت و سودمندی بعنوان نمونه‌هایی از معیارهای مرجح سنجش، چگونه ارزیابی می‌گردد؟ نتیجه‌‌ی این پژوهش بیانگر آن است که عملکرد مقنن از جهت «نام‌گذاری»، «تقسیم‌بندی» و «ارجاع‌‌دهی» از جهت نظم ساختاری قانون، «تکرار حکم جنایت در حال مستی»، «تکرار سن بلوغ» و «اعمال مجازات بر مجنون» با توجه به بایسته‌‌ی سودمندی و «عدم تقسیم‌بندی جنون» بر اساس بایسته‌‌ی جامعیت قابل نقد می‌باشد

examining the factors that reduce criminal liability from the perspective of the requirements of structural order, comprehensiveness and usefulness

in making the law, several criteria such as structural order, comprehensiveness, and usefulness should be taken into consideration by the legislator so that the result of the legislative process is of high quality. this importance is doubly important in the substantive criminal laws, especially the factors that reduce criminal liability. in fact, among the laws governing the society, the substantive penal laws are of great importance in that they represent the norms and values of the society and guarantee the fulfillment of the natural human needs such as justice, equality, stability and social order. in fact, substantive criminal laws, including the islamic penal code of 1392, are established with the aim of creating and supporting social order and realizing basic values such as justice. it is on this basis that these laws have a stricter enforcement guarantee (penalties) than other laws. among the different parts of this law, the second chapter from the fourth part of the first book, i.e. factors that mitigate criminal liability, are of double importance considering that they were established with the aim of removing the criminal character of the act or removing the punishment. therefore, compliance with the substantive and formal requirements of legislation is a worthy and necessary expectation for them. however, looking at the islamic penal code of 1392 as an example of the most recent major substantive criminal laws, it seems that some legislative requirements have not been properly considered in some parts of this law. among these cases, the second chapter of the fourth part of the first book of this law is factors mitigating criminal liability.