واکاوی اسلوب‌های گفتاری در قصص سورۀ کهف بر اساس الگوی ارتباطی رومن یاکوبسن

نقش پایه‌ای زبان همان ارتباط شناختاری و انتقال پیام است. این ارتباط در زبان دین و متون دینی نیز مطرح است. برای درک این موضوع در نوشتار حاضر به واکاوی اسلوب‌های گفتاری در قصص سورۀ کهف بر اساس الگوی ارتباطی رومن یاکوبسن پرداخته می‌شود. بازخوانی قصص سوره کهف (اصحاب کهف و موسی و خضر علیهما‌السلام) و تحلیل پیام با تکیه بر نظریه ارتباطی رومن یاکوبسن می‌تواند به ما در خوانشی روشمند برای دریافت مقصود گوینده کمک کند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیل صورت گرفت تا ضمن واکاوی مفاهیم موجود در بافت قصص سوره کهف به کارکرد خاص نقش‌های زبانی در گفتمان آیات بپردازیم. نتایج پژوهش روشن کرد که در تطبیق مدل ارتباطی یاکوبسن با ساختار قصص سوره کهف باید به وحی و اخبار غیبی به عنوان کانال ارتباطی توجه ویژه‌ای شود. بر خلاف نگاه مادی که در مدل یاکوبسن وجود دارد. تمام شش نقش زبانی که یاکوبسن در مدل خود ارائه می‌دهد، در آیات مورد بحث به کار رفته است. در قصه اصحاب کهف کارکرد عاطفی و در قصه موسی و خضر علیهما‌السلام کارکرد ترغیبی بیشترین بسامد را داراست. محتوای آیاتی که به قصه اصحاب کهف می‌پردازد در مجموع ناظر به رحمت و عطوفت خاص فرستنده (خداوند) نسبت به گیرنده (اصحاب کهف) است. در قصه دوم نیز تلاش حضرت موسی علیه‌السلام برای همراهی و تبعیت از خضر علیه‌السلام کارکرد عاطفی و ترغیبی و همدلی را در بر دارد. با این حال کارکرد مسلط در هر دو قصه، کارکرد ارجاعی است و تکمیل کننده نقش ارجاعی، نقش فرازبانی است.

an analysis of discourse styles in the narratives of sūrah al-kahf based on roman jakobson's communication model

the findings indicate that adapting jakobson's model of verbal communication to the narratives of sūrah al-kahf requires special consideration of revelation and divine knowledge of the unseen as integral components of the communicative channel, in contrast to the secular assumptions underlying jakobson's original model. the analysis further shows that all six of jakobson's communicative functions—referential, emotive, conative, phatic, metalingual, and poetic—are represented in the selected qur'anic narratives. while the emotive function predominates in the narrative of the companions of the cave, the conative function is most prominent in the story of prophets musa and khidr. overall, the verses concerning the companions of the cave emphasize god's mercy and compassion toward the recipients of the message, whereas the narrative of musa and khidr highlights moses' efforts to accompany and follow khidr, reflecting both emotive and conative functions. nevertheless, the referential function remains dominant in both narratives, complemented by the metalingual function.