بازخوانی مولفه ای «تفریق» و «تفرُّق» در قرآن کریم بر مبنای روابط هم نشینی و جانشینی

تحلیل مولفه ای در معنی شناسی زبان شناسی ساخت گرا، به عنوان یک رهیافت توصیف معنی واژگانی مطرح است. یکی از بنیادی ترین و عام ترین اصول زبانشناسی ساخت گرا این است که زبان ها، نظام هایی منسجم اند و خرده نظام ها و سطوح تشکیل دهنده آن ها، یعنی سطوح دستوری، واژگانی و واجی آنها، وابستگی متقابل به هم دارند. یکی از راه های صورت بندی یا روشن ساختن مطلق روابط مفهومی میان واژه ها، استفاده از تحلیل مولفه ای است؛ یعنی تحلیل مفهوم یک واژه بر حسب اجزاء تشکیل دهنده آن است. روابط مفهومی بر دو نوع هستند. یکی روابط جایگزینی میان مفاهیم، که میان اعضای یک مقوله دستوری و با جایگزینی آن ها با یک دیگر امکان طرح می یابند. دیگری روابط هم نشینی، میان الفاظی برقرار است که از مقولات دستوری مختلف هستند؛ مثل اسم ها، صفت ها، فعل ها، که در ترکیب با یک دیگر، سازه های دستوری را پدید می آورند. پژوهش حاضر که به شیوه توصیفی- تحلیلی تدوین شده است، به بررسی ساختارمعنایی چندلایه واژه های «تفریق» و «تفرُّق»،که تنها بر اساس محیط وقوع آن ها و در بستر هم‌نشینی و جانشینی با سایر واژگان قرآن، قابل درک کامل است، می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاصل از تحلیل مولفه‌ای «تفریق» و «تفرُّق» با تکیه بر روابط هم نشینی و جانشینی، حاکی از آن است که معنای «تفریق»و «تفرُّق» درفرهنگ قرآنی، فراتر از سطح واژگانی است و معمولاً مولفه‌هایی مانند به هم زدن آرامش، ردّ خدا، اختلاف، به بازی گرفتن دین، قتل، گسست دینی، نقصان در نهادهای اجتماعی، کتمان حق، انحراف اخلاقی و هوا‌پرستی، ترک محور وحدت الهی، عدم پایبندی به راه درست، تحقق نیافتن مبانی دینی در نظام اجتماعی و اندیشه عدم برابری را در بر دارد.

a componential analysis of tafrīq and tafarruq in the holy qur'an based on syntagmatic and paradigmatic relations

drawing on componential analysis within structural semantics, this study examines the multilayered meanings of the qur'anic terms tafrīq and tafarruq through their paradigmatic and syntagmatic relations with other lexical items in the qur'an. it examines these terms within their linguistic context, arguing that their meanings can only be fully understood through their paradigmatic and syntagmatic relations with other lexical items in the qur'an. the findings, derived from a componential analysis based on these relations, indicate that the meanings of tafrīq and tafarruq in qur'anic discourse extend well beyond the lexical level. they encompass semantic components such as the disruption of social harmony, rejection of god, discord, the instrumentalization of religion, killing, religious fragmentation, the erosion of social institutions, concealment of the truth, moral deviation, the pursuit of selfish desires, abandonment of divine unity, deviation from the right path, the failure to realize religious principles within the social order, and the notion of inequality.