طرح‌واره‌های تصویری در سوره ص با تکیه بر نظریه جانسون

طرح‌واره‌های تصویری، بیان‌گر پیوند میان تجربه‌های روزمره انسان و نظام فرایندهای ذهنی است و در نتیجه این تعامل، دریافت‌های تازه‌ای از تصاویر متن به وجود می‌آید. واکاوی این‌گونه طرح‌واره‌ها در استعاره‌های قرآن کریم، ساختارهای مفهومی و لایه‌های پیچیده معنایی آیات قرآن را نمایان می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در پی آن است که بر پایه زبان‌شناسی شناختی به واکاوی طرح‌واره‌های تصویری از دیدگاه جانسون (1941) بپردازد. پیکره این پژوهش، دربردارنده متن سوره ص است. این سوره، دارای داستان‌های پیامبران است که به ‌گونه طبیعی شامل حرکت، تغییر و تعاملات قدرتی است و امکان بررسی طرح‌واره‌های حرکتی و قدرتی را فراهم می‌کند. در روند آن، طرح‌واره‌های حجمی، حرکتی و قدرتی استخراج می‌گردد و به دنبال پاسخ به این پرسش است که کدام یک از سه گونه طرح‌واره در این سوره وجود دارد و این طرح‌واره‌ها تا چه حد می‌تواند الگویی مناسب برای مطالعه استعاره‌ای قرآن باشد. از بررسی کمی داده‌ها و طبقه‌بندی آنها این‌گونه برمی‌آید که از مجموع طرح‌واره‌های تصویری، طرح‌واره حجمی و حرکتی، بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده است و در میان طرح‌واره‌های چند‌وجهی ترکیبی نیز، طرح‌واره حجمی -حرکتی، بیشترین کاربرد را دارد.

a study of image schemas in surah ṣād based on johnson's theory

image schemas represent the connection between everyday human experiences and cognitive processes. through this interaction، new interpretations of textual imagery emerge. analyzing these schemas in the metaphors of the holy qur'ān reveals the conceptual structures and complex semantic layers of its verses. this study adopts a descriptive-analytical approach within the framework of cognitive linguistics to examine image schemas in surah ṣād، based on johnson's (1941) theory. the research corpus consists of the text of surah ṣād، which includes narratives of prophets inherently involving motion، change، and power dynamics—thus providing a basis for investigating motion and power schemas. in this process، containment، motion، and power schemas are extracted، addressing the following questions: which of these three schema types are present in the surah، and to what extent can they serve as a suitable model for studying qur'ānic metaphors? quantitative analysis and classification of the data reveal that among image schemas، containment and motion schemas occur most frequently، while among multi-dimensional composite schemas، the containment-motion schema is the most prevalent.