کارکرد پیوندهای انسجامی جانشینی در مفهوم‌شناسیکفر با تکیه بر آیات سوره بقره و با استفاده از نظریه مایکل هالیدی

پژوهش حاضر که با هدف تعمیق و گسترش سطح دلالی-مفهومیکفر و تبیین توصیف کافران در گفتمان قرآن کریم، به‌شیوه توصیفی-تحلیلی و به روش کیفیِ مبتنی بر روش‌شناسی هلیدی انجام شده در پی آن بوده تا مفهوم کفر را در آیات سوره بقره با توجه به محوریت موضوعی آن، بر محک نظریه انسجام هالیدی مورد واکاوی و تحلیل قرار دهد. براساس این دیدگاه مولّفه‌های گوناگونی عامل هم‌پیوندی و انسجام متن می‌شوند. در این‌ میان پیوند جانشینی یکی از عوامل موثر در انسجام‌بخشی به دلالت‌های درونی و بیرونی متن است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پیوندهای جانشینی از نوع جمله‌ای و فعلی به ترتیب بیشترین و کمترین نقش را در خلق و گسترش انسجام معنایی هم‌راستا با هدف محوری سوره بقره، که تبیین جریان هدایت الهی و پرهیز از بدعت‌گذاری و عدم برخورد گزینشی در مواجهه با دعوت انبیاء الهی و کتاب‌های آسمانی است، در آیات مورد نظر برعهده داشته و در نتیجه سطح دلالی  این آیات را در باب مفهوم‌شناسی کفر در سوره بقره افزایش داده است؛ ضمن آنکه  توانسته تا دلالت پیوسته، منسجم و قاطعی از گفتمان خداوند در باب کفر و رویکرد تقابلی اهل کفر در مواجهه با جریان هدایت الهی را به‌نمایش بگذارد.

the role of substitutional cohesive ties in the conceptualization of kufr: a hallidayan analysis of ayahs from surah al-baqarah

this study aims to deepen and expand the semantic–conceptual understanding of kufr and to elucidate the portrayal of disbelievers in the discourse of the holy qur'an. adopting a descriptive–analytical approach and a qualitative methodology grounded in halliday's framework, the research examines and analyzes the concept of kufr in the ayahs of surah al-baqarah, with particular attention to its thematic centrality, through the lens of halliday's cohesion theory. from this perspective, various components function as cohesive elements that contribute to the overall unity of the text. among these components, substitution emerges as one of the most effective devices in enhancing both the internal and external semantic cohesion of the discourse. the findings indicate that substitution ties at the clausal and the verbal levels play the most and the least significant roles, respectively, in creating and expanding semantic coherence aligned with the central objective of surah al-baqarah—namely, explicating the flow of divine guidance, discouraging innovation, and rejecting selective or partial engagement with the calls of divine prophets and heavenly scriptures. consequently, these substitutional links elevate the semantic depth of the examined ayahs in relation to the conceptualization of kufr in surah al-baqarah. moreover, they reveal a continuous, coherent, and decisive divine discourse on kufr and the confrontational stance of disbelievers toward the process of divine guidance.