بررسی مولفه های موثر بر مناسبات فاطمیان با دگرباوران خارجی مذهب در مغرب اسلامی

تشکیل دولت فاطمی در مغرب به سال 297 ق سرآغاز تلاش فاطمیان برای تسلط بر سراسر سرزمین مغرب به‌عنوان یک دولت فراگیر بود. همین امر برخورد فاطمیان با گروه‌های دگر باور مغرب را اجتناب‌ناپذیر می‌کرد. دگر باوران شامل اهل سنت، شیعیان زیدی و نیز خارجی‌مذهبانی بودند که در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نقش مهمی را ایفا می‌کردند. مناسبات فاطمیان با این گروه‌ها بر اساس شرایط مذهبی و سیاسی کاملاً متفاوت بوده است. پژوهش حاضر بر اساس رویکرد توصیفی - تحلیلی درصدد بررسی چگونگی مناسبات فاطمیان با دگر باوران خارجی‌مذهب بنی رستم و بنی مدرار و تاثیر عوامل مذهبی، سیاسی، اقتصادی بر این روابط می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر سه مولفه مذهبی، سیاسی و اقتصادی نقش مهمی در شکل‌گیری این مناسبات داشته‌اند. گرچه مولفه مذهبی و فکری نقش پررنگ‌تری را ایفا کرده و تعارضات فکری و مذهبی درزمینهٔ امامت و خلافت، زیرساخت مناسبات فاطمیان با این گروه از دگر باوران بوده است؛ اما از سوی دیگر تلاش برای توسعه سرزمین و تشکیل حکومت مقتدر و همچنین دسترسی به منافع تجاری این منطقه از عوامل سیاسی و اقتصادی تاثیرگذار بر مناسبات فاطمیان با خارجی‌مذهبان بوده است.

investigating the factors affecting the relations between the fatimids and other foreign religions in the islamic maghrebb

abstractthe formation of the fatimid state in the maghreb in 297 ah was the beginning of the fatimid attempt to dominate the entire territory of the maghreb as an all-encompassing state. this made the fatimids’ treatment of other believer groups in the maghreb inevitable. other believers included sunnis, zaidi shiites, and khariji religion who played important roles in the political, economic, and social spheres. fatimid relations with these groups have been quite different based on religious and political circumstances. based on a descriptive-analytical approach, the present study seeks to investigate the relationship between the fatimids and khariji religion other believers of the bani rostam and bani madrar religions and the influence of religious, political and economic factors on these relations. findings show that all three religious, political and economic components have played an important role in shaping these relationships. although the religious and intellectual component has played a more prominent role and the intellectual and religious conflicts in the field of imamate and caliphate have been the infrastructure of fatimid relations with this group of other believers; on the other hand, the effort to develop the land and form a powerful government, as well as access to the commercial interests of the region, has been one of the political and economic factors influencing the fatimids’ relations with khariji religious people.